Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu LOGO Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin LOGO
UMP POZNAŃ STRONA GŁÓWNA >> KIERUNEK FARMACJA >> BOTANIKA FARMACUETYCZNA

Aktualizacja strony: 21-12-2016, godz. 14:26


UWAGA!!!

Ćwiczenia z dnia 02.01.2017r. (Ćw. 11 Tkanka przewodząca) zostały przeniesione na następujące dni:

  • Gr. 1 – 14.12.2016 r. (środa) – 10:00 – 11:30

 

  • Gr. 4 – 15.12.2016r. (czwartek) – 9:00 – 10:00

 

  • Gr. 3 –  04.01.2017r. (środa) - 10:00 – 11:30



 

Kierunek: F a r m a c j a                                                                                   

 

ROZKŁAD ZAJĘĆ  z  BOTANIKI   FARMACEUTYCZNEJ

DLA  I  ROKU  FARMACJI W SEMESTRZE  ZIMOWYM 

ROK AKADEMICKI  2016/2017r.

 ___________________________________________________________________________

WYKŁAD:     prof. dr hab. Jaromir Budzianowski                                                       

                      Centrum Biologii Medycznej, ul. Rokietnicka sala - 1010   

 

 Piątek:            od 30.IX 2016r. -  wykłady godz.  8:00 – 9:30        

                          

ĆWICZENIA:   Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin 

                             sala 213  –  od   26 i  27.IX.2016r.

 

Poniedziałek :  

                            10:15 – 11:45  gr. 3  prowadzący: dr Anna Budzianowska  /dr Małgorzata Kikowska    

 

                            12:00 – 13:30  gr. 4        „                dr Małgorzata Kikowska / dr A. Budzianowska         

 

                            13:45 – 15:15  gr. 1        „                dr Anna Budzianowska /   dr M. Kikowska       

 

                                                                                                                                                                              

Wtorek :              9:45 –11:15   gr. 2          „              dr Marcin Ożarowski / mgr I. Kędziora        

                                       

                            11:30 – 13:00  gr. 6         „              mgr Izabela Kędziora / dr A. Budzianowska

 

                            13:15 – 14:45  gr. 5         „              dr Marcin Ożarowski /dr hab. Barbara Thiem, prof. UM

 


Zakres sprawdzianu praktycznego I z botaniki farmaceutycznej                                      r. akad.2015/2016

_____________________________________________________________________________________________

Preparat                                  Elementy diagnostyczne            Gatunek i surowiec        Rodzina/Wyższy takson                                           

                                                                                                       leczniczy

_____________________________________________________________________________________________

 

 

1. Korzeń mniszka                    Sferokryształy inuliny,               Taraxacum officinale,        Asteraceae                                                                                                                                                           

    (prz.podł.)                              rury mleczne członowane         Taraxaci radix / herba       (Liguliflorae)

 

2. Ziarniak pszenicy                  Warstwa aleuronowa,                 Triticum aestivum               Poaceae 

      (prz.poprz.)                          ziarna skrobi                             Tritici caryopsis/amylum

 

3. Okwiat konwalii                    Rafidy szcz.wapnia,                   Convallaria maialis,          Convallariaceae 

                                                   papille (brodawki)                     Convallariae herba     

 

4. Korzeń mydlnicy                   Druzy  szcz.wapnia                   Saponaria officinalis,         Caryophyllaceae

    (prz.poprz.)                                                                              Saponariae radix/herba

 

5. Korzeń rzewienia                  Druzy szcz.wapnia                     Rheum palmatum,             Polygonaceae

    (prz.poprz.)                                                                              Rhei   radix                   

 

6. Korzeń pokrzyku                   Piasek krystaliczny                    Atropa belladonna,           Solanaceae

    (prz.poprz.)                            szcz.wapnia                               Belladonnae  radix/

                                                                                                                           folium

7. Epiderma pędu                      Paracytyczne aparaty szpark.,   Equisetum arvense,          Equisetaceae, 

     skrzypu                                skrzemieniałe fałdy na               Equiseti  herba                 Equisetales,

                                                  powierzchni kom. przyszpark.                                            Sphenophytina

 

8. Wierzch.wzrostu                   Mitoza (fazy)                            Allium cepa,                     Alliaceae

    korz.cebuli                                                                              Allii cepae bulbus

 

9. Wierzch.wzrostu                   C-mitoza (c-metafaza)               Allium cepa,                    Alliaceae                           

    korz.cebuli traktowane                                                            Allii cepae bulbus

    przyżyciowo kolchicyną

 

10/11. Pleśń                              Komórczaki                                Rhizopus sp.,                  Zygomycetes,

                                                                                                      Mucor sp.                      Fungi

 

 

12.      Pleśń                              Strzępki grzybni                          Penicillium sp.               Plectomycetes,

                                                  z przegrodami                             Aspergillus sp.               Fungi

                                                                                                                                                                                                    

13/14. Plecha morszczynu       Plecha tkankowa -                       Fucus vesiculosus,          Protista,Chromista,                                 

        (prz.poprz.i prz.podł.)      tkanki właściwe                          Fucus                              Phaeophyta, Fucaceae

 

15. Skórka liścia bielunia       Ap.szpark.anizocytyczne,            Datura stramonium,       Solanaceae  

                                                włoski maczugowate                    Stramonii folium

                                                i bezgłówk. członowane

 

16. Skórka liścia naparstnicy   Skórka o perełkowato zgrubiałych      Digitalis lanata,      Scrophulariaceae

      wełnistej                            ścianach bocznych, włoski główk.       Digitalis  lanatae

                                                 z dwukomórkową główką i jednokom.                folium

                                                 trzonkiem, ap.szp.anomocytyczne                             

 

17. Liść prawoślazu                Włoski krzaczkowate                          Althaea officinalis,       Malvaceae

      (prz.poprz.)                       2-8 ramienne,                                      Althaeae folium/         

                                               włoski główkowate,                                             radix

                                               druzy szcz.wapnia

 

18. Kwiat rurkowaty arniki    Włoski bliźniacze na zalążni              Arnica montana,             Asteraceae

                                                i gruczołowe typu Asteraceae            Arnicae flos                    (Tubuliflorae)                     

                                                (Compositae) 

19. Kwiat lawendy                 Włoski okrywające (drzewiaste)       Lavandula angustifolia,   Lamiaceae

     (prz. poprz. kielicha)          i gruczołowe różyczkowate typu     Lavandulae flos                                                                           

                                                 Lamiaceae (Labiatae)

 

20/21.Liść mięty pieprzowej  Włoski gruczołowe różyczkowate       Mentha piperita,           Lamiaceae

          (prz.poprz. i skórka)     typu Lamiaceae (Labiatae),                 Menthae piperitae                    

                                                włoski główkowate i bezgłówk.                             folium

                                                członowane,ap.szp.diacytyczne

 

22. Kwiat rurkowaty               Włoski gruczołowe dwoinkowate      Matricaria recutita =     Asteraceae

      rumianku pospolitego       typu Asteraceae (Compositae),          Chamomilla recutita,     (Tubuliflorae)

                                                ziarna pyłku                                        Matricariae flos

 

23. Liść wawrzynu                  Komórki olejkowe                            Laurus nobilis,                 Lauraceae 

     (prz.poprz.)                                                                                   Lauri folium

 

24/25. Korzeń omanu              Zbiorniki wydzielnicze                     Inula helenium,                Asteraceae

         (prz.poprz. i  podł.)                                                                  Inulae  radix                    (Tubuliflorae)

 

26/27. Korzeń  lubczyka         Przewody wydzielnicze                    Levisticum officinale,       Apiaceae 

         (prz.poprz. i  podł.)                                                                  Levistici radix

 

28/29. Łodyga przestępu        Wiązka przewodząca bikolateralna    Bryonia alba,                 Cucurbitaceae

           (prz.poprz. i  podł.)     otwarta, typy naczyń                          Bryoniae radix      

 

30/31. Gałązka dębu               Sklerenchyma –brachysklereidy        Quercus robur,               Fagaceae

           (prz.poprz. i podł)        i włókna  okrysztalone                      Q. sessilis,

                                                                                                          Quercus cortex

 

32.  Łodyga jasnoty białej       Kolenchyma  kątowa                        Lamium album,              Lamiaceae

      (prz.poprz.)                                                                                 Lamii  albi flos/

                                                                                                                        herba

33. Łodyga dzikiego bzu        Kolenchyma płatowa                        Sambucus nigra,            Caprifoliaceae

      (prz.poprz.)                                                                                 Sambuci  flos

 

34. Łodyga pokrzywy            Wiązki przewodzące otwarte,           Urtica dioica,                 Urticaceae

      (prz.poprz.)                 włókna, kolenchyma,                  Urticae folium/

                                    druzy, włoski                           herba/radix

 Zasady opracowania i oceny sprawdzianu praktycznego  I    (Dwa preparaty)

 

1. Należy rozpoznać: komórki, tkanki i elementy diagnostyczne.

    Podaj gatunek, w którym obserwowano w/w elementy i pochodzący z niego surowiec leczniczy.

    Nazwij również rodzinę lub / i inny wyższy takson, organ, rodzaj preparatu.

          Obowiązują nazwy po łacinie i po polsku.                                                                                          

 

2.  Scharakteryzuj obserwowane komórki, tkanki oraz elementy diagnostyczne.

                                                                                                                                              

                 

 


 

PROGRAM ĆWICZEŃ Z BOTANIKI FARMACEUTYCZNEJ W ROKU AKADEMICKIM  2016/2017

I SEMESTR ZIMOWY

 

Studenci wykonują zadania indywidualnie po uprzednim przygotowaniu teoretycznym !

NR ćw.

            T E M A T 

    DATA 

Z A K R E S

 

1.

Ćwiczenie wstępne

26,27-IX.2016r.

Sprawy organizacyjne. Sposoby przygotowywania preparatów. Analiza morfologiczno- anatomiczna surowca roślinnego. Posługiwanie się mikroskopem, dokumentacja obserwacji.

    

 

 

 

 

SKŁADNIKI KOMÓRKOWE O ZNACZENIU DIAGNOSTYCZNYM

 

2.

Związki mineralne

10,11-X.

Szczawian wapniowy, węglan wapniowy, związki krzemu - lokalizacja, budowa,

reakcje mikrochemiczne (wykrywanie).

 

3.

Materiały zapasowe w komórkach roślinnych  

17,18-X.

Węglowodany: skrobia, inulina, śluz, hemiceluloza

Tłuszcze, białka. Lokalizacja, reakcje chemiczne (barwienie), budowa.

 

 

 

 

 

ORGANIZMY PLECHOWE

 

4.

Fungi - Grzyby

24,25-X.

Budowa grzybni, owocników i sklerocjów; analiza anatomiczna Mucor sp.,Aspergillus sp., Penicillium sp., Secale cornutum. Tkanki rzekome (plektenchyma, pseudoparenchyma). Rozpoznawanie owocników gatunków grzybów jadalnych i trujących. Prezentacja studencka (Sporysz).

 

5.

Glony komórkowe i tkankowe

07,08-XI.

Phaeophyta - Brunatnice. Morfologia i analiza anatomiczna plechy Fucus

vesiculosus. Źródła agaru. Prezentacja studencka (Sinice).

 

6.

Chromosomy w komórkach roślinnych 

14,15-XI.

Mitoza. Roślinne substancje cytostatyczne c-mitoza. Poliploidy roślinne. Metody badań fitobiologicznych (testy fitobiologiczne).Prezentacja studencka (Grzyby).

                                             

 

 

 

 

 

 

 

TKANKI   WŁAŚCIWE

  

7.

Tkanki okrywające

21,22-XI.

Epiderma (skórka) i jej utwory. Aparaty szparkowe i włoski okrywające.

Charakterystyka, lokalizacja.

 

8.

Tkanki wzmacniające

28,29-XI.

Podział tkanek roślinnych. Zwarcica, twardzica - budowa, lokalizacja. Włókna okrysztalone, sklereidy – cechy diagnostyczne.

 

9.

Powierzchniowe utwory  wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

 

05,06-XII,

Włoski gruczołowe typu Lamiaceae i Asteraceae .

                                      

10.

Wydzielnicze utwory  wewnątrztkankowe

    

12,13-XII.

Tkanki wydzielniczo-wydalnicze: komórki, zbiorniki, przewody, rury mleczne.

                                                             

11.

Tkanki przewodzące

02,03-I.2017    

Tkanka sitowa, tkanka naczyniowa, budowa kambium. Typy wiązek przewodzących. Barwienie tkanek zdrewniałych.

 

12.

Rozpoznawanie preparatów   

09,10-I

Sprawdzian I

Powtórka do sprawdzianu praktycznego (oglądanie preparatów): budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 

 

 

 

 

BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

 

13.

  Budowa liści ekwifacjalnych            

16,17-I.    

Morfologia liści klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych.

Anatomia liści ekwifacjalnych. Elementy o znaczeniu diagnostycznym.

Prezentacja studencka (Modyfikacje liści).

 

14.

Budowa liści bifacjalnych  

23,24-I. 

Morfologia i anatomia liści bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

15.

Sprawdzian praktyczny I  

30,31-I.    

Rozpoznawanie preparatów. Przedstawienie głównych cech budowy (charakterystyka),elementy diagnostyczne.

 

16.

Budowa korzeni

06,07,-II.2017

Korzenie roślin z klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych. Analiza anatomiczna korzeni o budowie pierwotnej.

                                                            

 

 

 


Prezentacje studenckie – Farmacja 2016/17

  1.      Prezentacje multimedialne na wybrany temat przygotowywane są przez zespoły trzyosobowe.
  2.      Do pracy powinna być dołączona lista piśmiennictwa. Należy korzystać przede wszystkim z pozycji drukowanych, a nie     wyłącznie ze stron internetowych.
  3.      Cytowania literatury powinny być umieszczone na poszczególnych przeźroczach.
  4.      Praca powinna być zreferowana ( nie czytana) w ciągu 15 min. Wystąpienie należy podzielić  na każdego studenta z zespołu. Przedłużenie - obniża stopień.
  5.      Autorzy przygotowują jednostronicowe streszczenie prezentacji dla studentów i asystentów.
  6.      Prezentacja zostanie oceniona (2.0 – 5.0). Taką samą ocenę otrzyma każdy z członków zespołu.

 

Tematy :

 

Semestr zimowy

  1.  Przeszłość i teraźniejszość w zastosowaniu sporyszu (Secale cornutum). (na ćw.4)

 

 2.  Zastosowanie sinic w medycynie i przemyśle. ( na ćw.5)

 

 3.  Polskie grzyby jadalne i trujące. Wartość, znaczenie lecznicze i odżywcze

           grzybów. (na ćw.6)

 

4.  Modyfikacje morfologiczne liści (rośliny wodne,  pnące, sukulenty,

     owadożerne). (na ćw.13)


Semestr letni

5.   Skrzypy – biologia, znaczenie lecznicze i kosmetyczne. (na ćw.18) 

 

6.   Owoce suche : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.23)

 

7.   Owoce mięsiste : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.24)

 

8.  Morfologiczne i anatomiczne różnice pomiędzy roślinami jedno - i  

    dwuliściennymi. (na ćw.26) 

 

9.  Wstęp do analizy aeropalinologicznej . Alergie pyłkowe. (na ćw.28)

 


Botanika farmaceutyczna

Semestr zimowy

Sprawdziany  teoretyczne 

 

Spr.I       09, 10.I.2017           ( zakres: od ćw.1 do 11 –materiały zapasowe, związki mineralne,

                                                                                          grzyby, glony, mitoza, typy tkanek )

 

Sprawdziany praktyczne

Spr.I       30,31.I.2017         ( preparaty mikroskopowe od ćw. 2 do ćw.11 – tkanki i elementy

                                                                                           diagnostyczne surowców roślinnych )

Semestr letni

Spr. teoretyczne

 

Spr.II       29,30. III.2017      ( zakres: od ćw.13 do 21 – budowa liści, korzeni, łodyg

                                                  nadziemnych,  podziemnych, gałązek )

 

 

Spr.III       24,25.V.2017       ( zakres: od ćw. 22 do 28 – budowa kwiatów, kwiatostanów,

                                                   pyłków, owoców, nasion, charakterystyka wybranych 8 rodzin )

 

Spr. praktyczne

Spr.prakt. II     20,21.IV.2017     ( preparaty mikroskopowe od ćw. 13 do 23 – organy roślinne )

 

Spr.prakt III   07,08.VI.2017       ( okazy zielnikowe ok. 60 gatunków )

  


 

Materiały do ćwiczeń


Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 15: Budowa pierwotna korzenia (30,31 I 2017)

Materiał:

 Korzeń tataraku

            Acorus calamus L. tatarak zwyczajny

Rodzina: Araceae – obrazkowate

Korzeń kosaćca

Iris germanica L. – kosaciec niemiecki, irys niemiecki

Rodzina:  Iridaceae – kosaćcowate                                             

Primulae radix – korzeń pierwiosnki

            Primula officinalis L. /Hill./ – pierwiosnek lekarski

                        Rodzina: Primulaceae – pierwiosnkowate

 Valerianae radix – korzeń kozłka

            Valeriana officinalis L. – kozłek lekarski

                        Rodzina: Valerianaceae – kozłkowate

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje korzenia. Typy korzeni. Rozwój korzenia i powstawanie korzeni bocznych. Morfologia i anatomia korzeni o budowie pierwotnej roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Tkanka okrywająca, kora pierwotna i walec osiowy, wiązki przewodzące korzeni. Korzenie farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin jednoliściennych: tataraku i kosaćca

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin dwuliściennych: pierwiosnka i kozłka

Wykonanie rysunku schematycznego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • Zna funkcje i budowę korzeni
  • Zna budowę morfologiczną i anatomiczną korzeni o budowie pierwotnej
  • Rozróżnia elementy budowy morfologicznej i anatomicznej korzeni roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych
  • Umie rozpoznać endodermę o różnych typach komórek (U-kształtne, z pasemkami Caspary’ego), zlokalizować elementy łyka i drewna
  • Umie rozpoznać cechy diagnostyczne typowe dla poszczególnych surowców

 


Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 14: Budowa liścia bifacjalnego (23,24 I 2017r.)

Materiał:

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

                Melissa officinalis L. melisa lekarska

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

Vitis idaeae folium – liść borówki brusznicy

Vaccinium vitis idaea L. – borówka brusznica

Rodzina:  Ericaceae - wrzosowate

Uvae-ursi folium – liść mącznicy lekarskiej

                Arctostaphylos uva-ursi L. – mącznica lekarska

                               Rodzina: Ericaceae – wrzosowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych i bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy morfologicznej liścia melisy lekarskiej, borówki brusznicy
    i mącznicy lekarskiej.

Wykonanie rysunku schematycznego morfologii liścia.

  • Obserwacja budowy grzbieto-brzusznej w przekroju poprzecznym przez liść melisy, borówki i mącznicy.

Wykonanie rysunku schematycznego anatomii liścia oraz rysunku szczegółowego intervenium liścia.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, kształtu komórek skórki oraz elementów diagnostycznych (różne typy włosków) na powierzchni skórki liści melisy, borówki i mącznicy.

              Wykonanie rysunku szczegółowego.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia bifacjalnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście melisy, borówki i mącznicy w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

 


Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 13. Budowa liścia izolateralnego/ekwifacjalnego(16,17 I 2017r.)

Materiał:

Liść konwalii

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

Rodzina:  Convallariaceae - konwaliowate

Rutae folium - liść ruty

                Ruta graveolens L. – ruta zwyczajna

                               Rodzina: Rutaceae – rutowate

Liść dziurawca

Hypericum perforatum L. – dziurawiec  zwyczajny

                               Rodzina:  Hypericaceae 

                                                        dziurawcowate                                                                                                                                                                                                                                                        

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy jednakostronnej w przekroju poprzecznym przez liść konwalii.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych oraz elementów diagnostycznych na powierzchni                                                                                skórki liścia konwalii.

            Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy mezofilu, zbiorników wydzielniczych na przekroju poprzecznym przez liść ruty.

             Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, zbiorników wydzielniczych oraz innych elementów diagnostycznych na powierzchni skórki ruty.
  • Preparaty na bocznych mikroskopach – liść dziurawca na przekróju poprzecznym oraz skórka liścia – obserwacja zbiornika olejkowego i hyperycynowego oraz aparatów szparkowych.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia izolateralnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście konwalii i ruty w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

 

 


 

Ćwiczenie 12. Sprawdzian teoretyczny I i powtórka do sprawdzianu praktycznego I (09,10 I 2017r.)

 


 

Tkanki właściwe

Ćwiczenie 11.  Tkanki przewodzące

Materiał:

Łodyga przestępu

            Bryonia alba L. – przestęp biały

                        Rodzina:  Cucurbitaceae – dyniowate

Skrawki barwione floroglucyną w stężonym kwasie solnym.

Łodyga pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Tkanka przewodząca - budowa i funkcje. Budowa i typy wiązek przewodzących. Typy naczyń przewodzących.  Znajomość składników tkanek przewodzących  w ewolucji świata roślinnego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatu (barwienie floroglucyną w stężonym kwasie solnym) i obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego przez łodygę przestępu białego,
  • Obserwacja wiązki przewodzącej bikolateralnej w łodydze przestępu białego  na przekroju poprzecznym.

Wykonanie schematu wiązki bikolateralnej oraz rysunku szczegółowego fragmentu protoksylemu.

  • Obserwacja typów naczyń w łodydze przestępu białego  na przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku naczyń protoksylemu i metaksylemu.

  • Obserwacja tkanki przewodzącej w łodydze pokrzywy – na bocznym mikroskopie.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • umie scharakteryzować tkankę przewodzące
  • potrafi podać typy wiązek przewodzących,  charakterystykę i miejsce występowania
  • potrafi wymienić  i opisać typy naczyń
  • potrafi scharakteryzować budowę i działalność miazgi

 


 

 

Tkanki właściwe 12-13.12.2016r.

Ćwiczenie 10.  Tkanki wydzielniczo-wydalnicze

Materiał:

KOMÓRKI MLECZNE /RURY MLECZNE/

Taraxaci radixkorzeń mniszka

            Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Rodzina: Asteraceaeastrowate

                                

KOMÓRKI OLEJKOWE

Lauri folium – liść wawrzynu

            Laurus nobilis L. – wawrzyn szlachetny

Rodzina: Lauraceae – wawrzynowate

 

ZBIORNIKI WYDZIELNICZE

  Inulae radixkorzeń omanu

            Inula helenium L.– oman wielki

Rodzina: Asteraceaeastrowate

   Hyperici herba – ziele dziurawca

            Hypericum perforatum L. – dziurawiec zwyczajny

Rodzina: Hypericaceae - dziurawcowate

PRZEWODY WYDZIELNICZE

Levistici radix – korzeń lubczyku

            Levisticum officinale Koch. – lubczyk lekarski

                        Rodzina: Apiaceae - selerowate

Pini folium – liść sosny

            Pinus silvestris L. – sosna zwyczajna              

                  Rodzina: Pinaceae - sosnowate

 

 

Zagadnienia do przygotowania:

Układy wydzielniczo-wydalnicze. Znajomość definicji i charakterystyk: rury mleczne, komórki olejkowe, zbiorniki wydzielnicze, przewody wydzielnicze, smugi olejkowe, wydzielina, wydalina, idioblasty, epitet wydzielniczy, wydalacz. Sposoby powstawania zbiorników (schizogeniczny, lizygeniczny, schizolizygeniczny). Skład chemiczny wydalin i wydzielin.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja rur mlecznych  na przekroju poprzecznym i podłużnym korzenia mniszka lekarskiego. Wykonanie rysunku szczegółowego.
  2. Obserwacja komórek olejkowych na przekroju poprzecznym liścia wawrzynu.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja zbiornika wydzielniczego na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia omanu.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja przewodu wydzielniczego  na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia      lubczyka

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – przewodów wydzielniczych w przekroju poprzecznym liścia sosny oraz zbiorników wydzielniczych w liściu dziurawca.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje utworów wydzielniczo-wydalniczych wewnątrztkankowych oraz wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi przyporządkować dane utwory do odpowiedniej rodziny i podać przykłady występowania w konkretnych gatunkach
  • potrafi podać różnice pomiędzy przewodem a zbiornikiem wydzielniczym

potrafi podać cechy różniące wydalinę od wydzieliny


Tkanki właściwe

Ćwiczenie 9.  Powierzchniowe utwory wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

Materiał:

Włoski gruczołowe różyczkowate typu Lamiaceae (Labiatae)

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate (wargowe)

Mentha piperita L. mięta pieprzowa

Menthae piperitae folium - liść mięty pieprzowej

 

             Melissa officinalis L. melisa lekarska

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

 

            Salvia officinalis L. – szałwia lekarska

Salviae officinalis folium - liść szałwii lekarskiej

 

            Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

Lavandulae flos - kwiat lawendy

 

Włoski gruczołowe dwoinkowate typu Asteraceae

Rodzina: Asteraceaeastrowate (dawniej Compositae złożone)

 

   Matricaria recutita L. (=Chamomilla recutita (L.) Rauchert) – rumianek pospolity

                        Matricariae flos - kwiat rumianku

                        Koszyczek rumianku – (Chamomillae anthodium) 

                       

              Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                         Arnicae flos - kwiat arniki

                         

Zagadnienia do przygotowania:

Gruczoły zewnętrzne u roślin. Powstawanie włosków gruczołowych. Odróżnianie dwóch charakterystycznych typów włosków: Lamiaceae (włoski różyczkowate) oraz Asteraceae (włoski dwoinkowate). Budowa włoska różyczkowatego i dwoinkowatego. Olejki eteryczne – skład i zastosowanie lecznicze. Typy aparatów szparkowych występujących w epidermie liści roślin z omawianych rodzin. Gatunki lecznicze i użytkowe z rodzin Lamiaceae i Asteraceae.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae w przekroju poprzecznym przez liść mięty pieprzowej w widoku z boku.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae na skórce z liścia mięty pieprzowej w widoku          z góry.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Asteraceae na kwiecie rurkowatym arniki górskiej w widoku z boku.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Przygotowanie preparatu z kwiatów rurkowatych z koszyczka rumianku  i obserwacja      

      mikroskopowa  włosków gruczołowych i ziaren pyłku.Wykonanie rysunku szczegółowego włoska dwoinkowatego w widoku z góry  i z boku na tle korony lub zalążni oraz ziaren pyłku.

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – włosków gruczołowych  typu Lamiaceae w przekrojach poprzecznych przez kwiat lawendy, liść szałwii oraz melisy.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna budowę i funkcję włosków gruczołowych
  • zna działanie farmakologiczne olejków eterycznych
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy włosków gruczołowych i wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z surowca leczniczego rozpoznać włoski gruczołowe i określić ich budowę w widoku z boku i z góry

 

 


 

Ćwiczenie 8. Tkanki właściwe i wzmacniające 

 

Materiał:                                        ZWARCICA 

Łodyga dzikiego bzu czarnego

                                   Sambucus nigra L. – dziki bez czarny

                                               Rodzina: Caprifoliaceae – przewiertniowate

Łodyga jasnoty białej

                                   Lamium album L. – jasnota biała

                                               Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                                                  (dawniej wargowe)

Łodyga pokrzywy zwyczajnej

                                   Urtica dioica L. –pokrzywa zwyczajna

                                               Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

TWARDZICA

Quercus cortex – kora dębu

                                   Quercus robur L. – dąb szypułkowy

                                   Quercus sessilis Ehrh. – dąb bezszypułkowy

                                               Rodzina:  Fagaceae – bukowate

Thaeae folium – liść herbaty

Camelia sinensis (Thea sinensis L. ) – herbata chińska

                                               Rodzina:  Cameliaceae – herbatowate

Ogonek liściowy grążela żółtego

                                   Nuphar luteumgrążel żółty

                                               Rodzina:  Nymphaeaceae – grzybieniowate

Zagadnienia do przygotowania:

Rodzaje tkanek wzmacniających. Cechy tkanek wzmacniających i ich rozmieszczenie w organach roślinnych. Różnice w budowie i lokalizacji kolenchymy i sklerenchymy w roślinach. Rodzaje kolenchymy i sklerenchymy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego łodygi bzu czarnego i rozpoznanie kolenchymy płatowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.
  2. Obserwacja mikroskopowa p. poprzecznego łodygi jasnoty białej i rozpoznanie kolenchymy kątowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • Zna cechy budowy, funkcje i lokalizacje kolenchymy (zwarcicy)
  • Zna typy kolenchymy
  • Umie wymienić gatunki roślin, w których obserwował tkankę
  • Zna cechy budowę, funkcje i lokalizacje sklerenchymy (twardzicy)
  • Zna rodzaje sklerenchymy i rozumie znaczenie diagnostyczne obecności różnych typów tej tkanki w surowcach leczniczych
  • Rozumie konieczność obserwacji mikroskopowej tkanej zarówno w przekroju poprzecznym organu, jak i w przekroju podłużnym – w celu rozpoznania ich budowy
  • Umie wymienić gatunki roślin, (nazwy polskie i łacińskie), w których obserwował różne typy sklerenchymy
  • Potrafi wymienić różnice w budowie, funkcji i lokalizacji obu tkanek wzmacniających
  • Potrafi znaleźć w preparatach (p.poprz. i p.podł.) tak zwane włókna okrysztalone i  pierścień mechaniczny (wzmacniający)
  • Umie podać przykłady roślin posiadających włókna o znaczeniu przemysłowym

 



 

ĆWICZENIE 7. TKANKI WŁAŚCIWE I OKRYWAJĄCE

Materiał:

Digitalis lanatae folium – liść naparstnicy wełnistej

                     Digitalis  lanata  Ehrhart. – naparstnica wełnista

                                      Rodzina: Scrophulariaceae – trędownikowate

Stramoni folium – liść bielunia

             Datura stramonium L. – bieluń dziędzierzawa

                                      Rodzina: Solanaceae – psiankowate

WŁOSKI SMARDZOWATE

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki lancetowatej

            Plantago lanceolata L. – babka lancetowata

                                      Rodzina: Plantaginaceae – babkowate

WŁOSKI KRZACZKOWATE

Althaeae foliumliść prawoślazu

          Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                                   Rodzina: Malvaceae – malwowate

WŁOSKI DRZEWIASTE

Lavandulae floskwiat lawendy

           Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

                                   Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                   (dawniej Labiatae - wargowe)

WŁOSKI BLIŹNIACZE

Arnicae floskwiat arniki

         Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                                   Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                  (dawniej Compositae – złożone)

BRODAWKI – PAPILLE

Okwiat konwalii

        Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                                   Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate

                                   (dawniej Liliaceae –liliowate)

WŁOSKI T-OWATE

Absinthii herba – ziele piołunu

        Artemisia absinthium L. – bylica piołun

                                      Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                      (dawniej Compositae – złożone

Zagadnienia do przygotowania:

Histologia, podział tkanek roślinnych, tkanka właściwa a tkanka rzekoma (definicje), tkanki stałe i tkanki twórcze. Tkanka okrywająca pierwotna - epiderma (skórka), aparaty szparkowe, włoski okrywające jako wytwory epidermy i cechy diagnostyczne w rozpoznawaniu surowców leczniczych.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Obserwacja różnych typów włosków okrywających w liściu naparstnicy wełnistej i

    bielunia. Porównanie liczby i typów włosków obecnych na liściach obu gatunków -  na

    przekrojach poprzecznych liści i w widoku z góry na epidermie. Wykonanie rysunków.

2. Obserwacja włosków maczugowatych na epidermie liścia bielunia – wykonanie rysunku.

3. Obserwacja włosków  krzaczkowatych na przekroju poprzecznym liścia prawoślazu

    (rysunek) i bliźniaczych na kwiatach arniki.

4. Obserwacje włosków smardzowatych , drzewiastych  i  T-owatych - jako przykłady cech  

    odróżniających surowce lecznicze z grupy Folium.

5. Obserwacja papilli na szczytach okwiatu konwalii (rysunki - lokalizacja i rysunek 

    szczegółowy).

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia.

Student:

  • zna budowę, funkcję  i typy włosków okrywających
  • wie, które włoski są charakterystyczne dla wybranych surowców leczniczych z grupy Folium
  • rozumie znaczenie włosków okrywających jako cechy diagnostycznej surowców
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z liści znaleźć włoski okrywające i rozpoznać ich budowę na przekroju poprzecznym liści  i widoku „z góry” na epidermie.

 


ĆWICZENIE 6.  CHROMOSOMY W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

Cepae bulbus cebula cebuli

            Allium cepa L. – cebula zwyczajna

                                   Rodzina: Alliaceae – czosnkowate  (dawniej Liliaceae –liliowate)

 

Wierzchołki wzrostu korzeni  cebuli barwione acetoorceiną - naturalne i poddane działaniu substancji cytostatycznej pochodzenia roślinnego – kolchicyny.

 

Zagadnienia do przygotowania:

 

Cykl życiowy komórki, podziały: mitotyczny i mejotyczny  i ich fazy. Wrzeciono kariokinetyczne. Zaburzenia mitozy, aberracje chromosomów. Cytostatyki i ich znaczenie. Zastosowanie kolchicyny. Poliploidy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

 

1. Sporządzenie notatki o metodzie wykonywania preparatów do analizy cytologicznej

2. Obserwacja chromosomów  w komórkach merystemu wierzchołkowego korzonka cebuli.

    Wykonanie rysunku szczegółowego z kilku faz podziału mitotycznego

3. Obserwacja chromosomów w komórkach  merystematycznych  z korzonka cebuli, poddanych

    działaniu kolchicyny

    Wykonanie rysunku szczegółowego tzw. C-mitozy

4. Sporządzenie notatki o  testach fitobiologicznych.

    Obserwacja makroskopowa  materiału do testu Allium

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia

Student :

  • zna budowę  i typy chromosomów
  • wie, gdzie w organach roślinnych  zlokalizowane są komórki w stadium podziału
  • zna  (teoretycznie) sposoby barwienia chromosomów i przygotowywania preparatów do analizy cytologicznej
  • potrafi opisać cykl komórkowy i jego kolejne fazy
  • potrafi omówić proces  mitotycznego podziału jądra komórkowego (kariokinezę)  i całej komórki  roślinnej (cytokinezę)
  • rozumie znaczenie wrzeciona kariokinetycznego w podziałach komórkowych i mechanizm działania wybranych cytostatyków
  • potrafi omówić proces mejozy i zachodzącą  rekombinację materiału genetycznego
  • zna pojęcia chiazmy, endomitoza, poliploidalność cytostatyk, trucizna mitotyczna, antymitotyk, lek onkologiczny
  • zna przykłady i znaczenie poliploidów  roślin leczniczych,
  • umie omówić i rozumie znaczenie testów fitobiologicznych

 

 


 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 5. GLONY TKANKOWE

Królestwo: Chromista

Gromada: Phaeophyta - brunatnice

Materiał:

Fucus – plecha morszczynu

Fucus vesiculosus L. – morszczyn pęcherzykowaty

                     Rodzina: Fucaceae – morszczynowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Systematyka i charakterystyka glonów. Rozmnażanie glonów. Pojęcie plechy tkankowej. Przykłady glonów i ich zastosowanie w medycynie, kosmetologii i innych gałęziach przemysłu. Pojęcie agaru i jego źródła. Charakterystyka sinic i ich zastosowanie w medycynie i przemyśle.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Analiza morfologiczna plechy morszczynu.

Wykonanie rysunku poglądowego.

2. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczynu w przekroju poprzecznym.

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

3. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczyny w przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku szczegółowego części rdzeniowej niby-nerwu.

4. Obserwacja przykładowych rodzajów sinic w bocznych mikroskopach.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Student:

  • potrafi dokonać charakterystyki morfologicznej i anatomicznej plechy morszczynu pęcherzykowatego
  • umie scharakteryzować związki występujące w plesze Fucus
  • potrafi wymienić zastosowanie lecznicze surowca farmaceutycznego plechy Fucus
  • zna przykłady zastosowania sinic w medycynie i przemyśle

 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 4.  Królestwo:  Fungi – grzyby właściwe.

Tkanka rzekoma 

Materiał:

 

Mucor sp. – mukor, pleśniak

Rhizopus sp. – ryzopus, rozłożek

 

 

Klasa: Zygomycetes - sprzężniaki

 

 

Aspergillus sp. – kropidlak

Penicillium sp. – pędzlak

Secale cornutum – sporysz, przetrwalnik

grzyba Claviceps purpurea (Fries.) Tul. – buławinka czerwona

 

 

 

 

Klasa: Ascomycetes - workowce właściwe

 

 

Amonita phalloides Vaill. ex Fr. – muchomor sromotnikowy

Agaricus campestris L. – pieczarka polna

 

 

  Klasa: Basidiomycetes – podstawczaki

  Podklasa: Holobasidiomycetidae - pojedyńczopodstawkowe

 

 

Zagadnienia do przygotowania

Systematyka i charakterystyka grzybów. Rozmnażanie grzybów. Budowa grzybni, strzępek, owocników i sklerocjów. Pojęcie pleśni. Pojęcie, struktura i występowanie tkanki rzekomej - plektenchymy i pseudoparenchymy. Znaczenie biologiczne, lecznicze i działanie szkodliwe grzybów pleśniowych. Działanie szkodliwe i lecznicze Secale cornutum. Morfologia i nazwy gatunkowe podstawowych grzybów jadalnych i trujących występujących w Polsce. Toksyny muchomora sromotnikowego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja strzępek komórczakowych z hodowli pleśni (rodzaj Mucor, Rhizopus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja strzępek przegrodzonych z hodowli pleśni (rodzaj Penicillium, Aspergillus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja pseudotkanki w przekroju poprzecznym sporyszu (na bocznym mikroskopie)

Wykonanie rysunku pseudoparenchymy z warstwy obwodowej i plektenchymy z części rdzeniowej - notatka

  • Obserwacja morfologiczna wybranych podstawczaków

Wykonanie rysunku owocnika muchomora sromotnikowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę  biologiczną grzybów w środowisku
  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje grzybów pleśniowych  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane formy strzępek do odpowiednich taksonów
  • potrafi wyjaśnić szkodliwą rolę toksyn grzybów pleśniowych
  • rozumie znaczenie diagnostyczne skażeń grzybowych surowców i preparatów spożywczych, leczniczych i kosmetycznych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania gatunków grzybów
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie sporyszu
  • wie, w jaki sposób odróżnić omawiane gatunki grzybów wielkoowocnikowych

 

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 3. MATERIAŁY ZAPASOWE W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

SKROBIA

Solani amylum  –  skrobia ziemniaka

            Solanum tuberosum L. –  ziemniak, psianka ziemniak

Solanaceae – psiankowate

Tritici amylum  –  skrobia pszenicy

            Triticum aestivum L. –  pszenica zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae – trawy)

Maydis amylum  –  skrobia kukurydzy

            Zea mays L.  –  kukurydza zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate

Oryzae amylum  –  skrobia ryżu

            Oryza sativa L.  -  ryż siewny

Poaceae – wiechlinowate

INULINA

Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

ŚLUZ

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimum L. – len zwyczajny

                           Linaceae – lnowate

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

            Plantago ovata Forssk. – babka jajowata

                        Plantaginaceae – babkowate

Althaeae radix – korzeń prawoślazu

            Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                        Malvaceae – ślazowate

 

HEMICELULOZA

Strychni semen – nasienie kulczyby

            Strychnos nux vomica L. – kulczyba wronie oko

                        Loganiaceae – połatowate

TŁUSZCZE, BIAŁKA

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Euphorbiaceae – wilczomleczowate

Tritici caryopsis – ziarniak pszenicy

Triticum aestivum L. – pszenica zwyczajna

                        Poaceae – wiechlinowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Polisacharydy występujące u roślin (celuloza, skrobia, inulina itp.), ich budowa chemiczna, właściwości i funkcje. Funkcja, synteza, lokalizacja i występowanie skrobi. Morfologia ziaren skrobi – złożoność, uwarstwienie, wielkość, kształt. Znaczenie skrobi dla człowieka. Zastosowanie skrobi w farmacji. Skrobie farmakopealne. Śluzy pochodzenia roślinnego – skład chemiczny, występowanie i funkcja, właściwości, zastosowanie przez człowieka. Ziarna aleuronowe – budowa, funkcja, lokalizacja, występowanie. Wykrywanie węglowodanów, białek i tłuszczów – charakterystyczne reakcje.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatów i obserwacja mikroskopowa skrobi farmakopealnych

Wykonanie rysunków szczegółowych

  • Reakcja mikrochemiczna skrobi ziemniaczanej z roztworem jodu w jodku potasu

Obserwacja mikroskopowa i sporządzenie notatki

  • Obserwacja sferokryształów inuliny w przekroju przez korzeń mniszka lekarskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja warstwy aleuronowej w przekroju przez ziarniak pszenicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja złożonych ziaren aleuronowych i kropel tłuszczu w nasieniu rącznika

Przygotowanie preparatu z bielma nasienia rącznika

Wykonanie rysunku szczegółowego

 

  • Obserwacja preparatu na bocznych mikroskopach – komórki śluzowe w przekroju przez korzeń prawoślazu wybarwione błękitem alcjańskim

Obserwacja i sporządzenie notatki

  • Obserwacja właściwości śluzu na przykładzie pęcznienia nasion lnu i babki jajowatej pod wpływem wody

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi omówić poznane na ćwiczeniach polisacharydy pochodzenia roślinnego (celuloza, skrobia, inulina, śluzy, hemiceluloza), pełnione przez nie funkcje, ich budowę chemiczną oraz właściwości i wynikające z tego znaczenie dla człowieka, szczególnie zastosowanie w farmacji
  • zna skrobie farmakopealne oraz potrafi je rozróżnić  w oparciu o obserwację mikroskopową
  • wie, w jakiej postaci występują materiały zapasowe w komórkach roślinnych (skrobia, inulina, tłuszcze, białka i sole mineralne) oraz gdzie są zlokalizowane
  • potrafi wyjaśnić rolę pełnioną przez ziarna aleuronowe i opisać ich budowę
  • zna charakterystyczne reakcje służące do wykrywania węglowodanów, tłuszczów i białek oraz rozumie ich znaczenie praktyczne
  • potrafi wymienić surowce farmaceutyczne stanowiące najpopularniejsze źródła poznanych materiałów zapasowych i zna ich zastosowanie
  • umie wyjaśnić różnice między właściwościami skrobi i celulozy wynikające z budowy chemicznej

 


Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym


ĆWICZENIE 2. ZWIĄZKI MINERALNE

Materiał:

Convallariae herba  – ziele konwalii (okwiat)          

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                        Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Rhei radix  – korzeń rzewienia          

Rheum palmatum L. – rzewień palczasty

                        Rodzina: Polygonaceae – rdestowate

Saponariae radix  – korzeń mydlnicy

Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

                        Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Belladonnae radix  – korzeń pokrzyku         

Atropa belladonna L. – pokrzyk wilcza jagoda

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

KRZEMIONKA

Equiseti herba – ziele skrzypu

            Equisetum arvense L. – skrzyp polny

                                   Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

WĘGLAN WAPNIA

Liść figowca

Ficus elastica Roxb. – figowiec sprężysty

                           Rodzina: Moraceae – morwowate

Urticae folium – liść pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

                        Rodzina: Urticaceae – pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Pojęcie wydalin. Pojęcie idioblastu. Rola szczawianu wapnia w fizjologii komórek roślinnych. Formy krystaliczne szczawianu wapnia: jedyńce, druzy, rafidy, piasek krystaliczny, styloidy i inne. Znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia. Węglan wapnia i krzemionka w komórkach roślinnych – postać, lokalizacja i znaczenie. Identyfikacja substancji mineralnych występujących w komórkach roślinnych – charakterystyczne reakcje. Pojęcie i budowa cystolitu.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja druzów szczawianu wapnia w korzeniu rzewienia lub korzeniu mydlnicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja rafidów szczawianu wapnia w okwiecie konwalii

Wykonanie rysunku schematycznego przedstawiającego lokalizację kryształów

Wykonanie rysunku szczegółowego rafidów

  • Obserwacja piasku krystalicznego w korzeniu pokrzyku

Wykonanie rysunku szczegółowego idioblastu z uwzględnieniem komórek otaczających

  • Obserwacja listewek wysyconych krzemionką na powierzchni komórek przyszparkowych w skórce łodygi skrzypu

Wykonanie rysunku szczegółowego aparatu szparkowego i komórek otaczających

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – cystolitów w przekrojach poprzecznych przez liść figowca i liść pokrzywy

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę szczawianu wapnia i węglanu wapnia w fizjologii komórek roślinnych
  • potrafi rozróżnić poszczególne formy szczawianu wapnia w komórkach roślinnych i prawidłowo je nazwać
  • rozumie znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia i form węglanu wapnia
  • potrafi przyporządkować dane formy krystaliczne do poszczególnych preparatów
  • potrafi wyjaśnić rolę krzemionki w komórkach roślinnych
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie krzemionki
  • wie, w jaki sposób wykryć i odróżnić omawiane związki mineralne

 

 


 

Zajęcia organizacyjne

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym – szczawian wapnia


ĆWICZENIE 1. ZWIĄZKI MINERALNE       

Sprawy organizacyjne dotyczące ćwiczeń.

Sposoby przygotowywania preparatów.

Posługiwanie się mikroskopem oraz dokumentacja obserwacji.

 

Materiał:

Cepae bulbus – cebula (łuski okrywające)

       Allium cepa L. – cebula

                      Rodzina: Alliaceae – czosnkowate (dawniej Liliaceae – liliowate)