Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu LOGO Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin LOGO
UMP POZNAŃ STRONA GŁÓWNA >> KIERUNEK FARMACJA >> BOTANIKA FARMACUETYCZNA

 

Aktualizacja strony: 16-10-2014, godz. 7:00

Syllabus 2014-2015

 

Wydział Farmaceutyczny

Nazwa kierunku

Farmacja

Poziom i forma studiów

jednolite studia magisterskie

stacjonarne

Nazwa przedmiotu

Botanika farmaceutyczna

Punkty ECTS

9

Jednostka realizująca

Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej

Osoba odpowiedzialna

(imię, nazwisko, email, nr tel. służbowego)                 

prof. dr hab. Jaromir Budzianowski

jbudzian@ump.edu.pl

61/6687848

 

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowy

 

semestr

I-II

Rodzaj zajęć
i liczba godzin

wykłady

30

ćwiczenia

60

seminaria

-

Obszar nauczania

BIOMEDYCZNE I HUMANISTYCZNE PODSTAWY FARMACJI

Cel kształcenia

Ogólnie - zrozumienie od strony botanicznej natury materiału roślinnego, który znajduje zastosowanie w farmacji w postaci roślin leczniczych i ich organów, które z kolei znajdują się na rynku farmaceutycznym i posiadają monografie z opisem cech botanicznych w farmakopeach (np. Farmakopea Europejska, Farmakopea Polska); również związana z tym umiejętność identyfikacji poprzez oznaczanie według klucza oraz analizę morfologiczną i anatomiczną.

W szczególności nabycie:

- znajomości anatomii, morfologii i systematyki, w tym nazw łacińskich gatunków, rodzin i organów o znaczeniu leczniczym;

- wiedzy na temat biotechnologicznych metod pozyskiwania wartościowego materiału roślinnego;

- umiejętności prowadzenia obserwacji mikroskopowych i rozpoznawania komórek, tkanek i organów z uwzględnieniem cech diagnostycznych; umiejętności rozpoznawania podstawowych roślin leczniczych, posługiwania się kluczem do oznaczania roślin;

- przygotowania zbioru zielnikowego z naukowym opracowaniem.

 

Przedmiot jest przedmiotem podstawowym dla studiowania farmakognozji, leku pochodzenia naturalnego, biotechnologii farmaceutycznej i częściowo mikrobiologii i toksykologii.

 

Treści programowe

Wykłady

Cel nauczania przedmiotu Botanika farmaceutyczna – zrozumienie istoty roślin leczniczych od strony cech botanicznych.

Morfologia i anatomia - budowa komórki, tkanek i organów z uwzględnieniem cech diagnostycznych.

Systematyka - metody badawcze z uwzględnieniem źródeł informacji taksonomicznych; charakterystyka morfologiczno-anatomiczna ważniejszych grup systematycznych oraz gatunków prokariotycznych, grzybów i roślin (zarodnikowych, nagonasiennych, okrytonasiennych) dostarczających surowców stosowanych w farmacji;

Biotechnologia roślin wyższych - kultury in vitro, mikrorozmnażanie, zarys transformacji genetycznej roślin za pomocą Agrobacterium, zastosowanie w farmacji;

Sozologia - ochrona zasobów świata roślinnego, parki narodowe i inne formy ochrony w tym ochrona gatunkowa;

Etnobotanika - nowoczesne metody poszukiwania roślin leczniczych w oparciu o lecznictwo tradycyjne.

 

Ćwiczenia

Związki mineralne i materiały zapasowe w komórce;

Anatomia grzybów saprofitycznych, tkanki rzekome, grzyby trujące;

Glony – anatomia i morfologia plechy morszczyna;

Tkanki – epiderma i jej wytwory, włoski gruczołowe, tkanki wzmacniające, tkanki przewodzące;

Kultury in vitro – pokaz prac laboratoryjnych;

Organy – budowa liści roślin jednoliściennych i dwuliściennych, budowa pierwotna i wtórna korzeni, pęd skrzypu, łodyga nadziemna i podziemna jednoliściennych, budowa pierwotna i wtórna łodyg zielnych i zdrewniałych i kłączy dwuliściennych, budowa nasion, owoce suche i mięsiste, owoce rzekome, zbiorowe, owocostany;

Systematyka roślin – oznaczanie według klucza do oznaczania.

Budowa pyłków kwiatowych. 

 

Seminaria

-

 

Inne

konsultacje – przegląd przerobionych preparatow roślinnych z Użyciem mikroskopu, zapoznawanie się z roślinami zielnikowymi - inne zajęcia praktyczne – przygotowanie zielnika roślin leczniczych z użyciem klucza do oznaczania 

Formy
 i metody dydaktyczne

- wykłady – prezentacja multimedialna, 30 godzin, 1,6 godz/tydzień, 19 tygodni

- ćwiczenia – obserwacje mikroskopowe i ich dokumentacja prowadzone indywidualnie przez każdego studenta, oznaczanie roślin; 60 godzin, 2 godz/tydzień, 30 tygodni 

- konsultacje – przegląd przerobionych preparatów roślinnych z użyciem mikroskopu, zapoznawanie się z roślinami zielnikowymi

- inne zajęcia praktyczne – przygotowanie zielnika roślin leczniczych z użyciem klucza do oznaczania

- inne metody/formy: przekazywanie studentom materiałów dydaktycznych w formie elektronicznej: wybór slajdów z wykładów, lista organów roślin leczniczych posiadających monografie botaniczne w farmakopei europejskiej

 

Forma
i warunki zaliczenia

- ćwiczenia: pięć sprawdzianów teoretycznych, trzy sprawdziany praktyczne – w tym dwa z anatomii za pomocą mikroskopu oraz rozpoznawania gatunków leczniczych i znajomości nazewnictwa.

- zielnik: ocena sposobu wykonania.

- egzamin testowy: terminy uzgadniane są ze studentami, co najmniej dwa terminy pierwszego podejścia w czerwcu i na początku lipca oraz dwa terminy poprawkowe na przełomie sierpnia i września; studenci, którzy zaliczyli ćwiczenia z wysoką oceną przystępują w odrębnym terminie do egzaminu dotyczącego ustalonego zakresu materiału.

 

 

Literatura podstawowa

(nie więcej niż 3 pozycje)

Broda B. Zarys botaniki farmaceutycznej, PZWL, Warszawa 2002.

DingermannT., Kreis W., Rimpler H., Zündorf I. Biologia Farmaceutyczna, Wyd. I polskie, MedPharm, 2012.

Szweykowska A., Szweykowski J.  Botanika (T.1, T.2),  Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

 

Literatura uzupełniająca

 

Broda B, Mowszowicz J. Przewodnik do oznaczania Roślin leczniczych, trujących i użytkowych. PZWL – Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.

Drobnik Jacek. Zielnik i zielnikoznawstwo. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Woźny A., Przybył K.(red.) Komórki roślinne w warunkach stresu. Tom II Komórki in vitro. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, 2004.

Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Organy wegetatywne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Michalik B. (red.) Zastosowanie metod biotechnologicznych w hodowli roślin, Drukrol S.C., Krakow 1996.

Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny Polskie, PWN, Warszawa 1986.

-Zenkteller M. (red.) Hodowla komórek i tkanek roślinnych, PWN, Warszawa 1984.

 

 

Przedmiotowe efekty kształcenia

Efekty kształcenia

Przedstawić w formie operatorowej:

- zna

- potrafi

- rozumie

- wykazuje umiejętności….. 

Odniesienie do

kierunkowych efektów kształcenia

 

zna charakterystykę morfologiczną i anatomiczną organizmów prokariotycznych, grzybów i roślin dostarczających surowce lecznicze i materiały stosowane w farmacji;

 

 

zna metody badawcze stosowane w systematyce oraz poszukiwaniu nowych gatunków i odmian roślin leczniczych;

 

 

zna systemy ochrony roślin;

 

 

potrafi zidentyfikować i opisać składniki strukturalne komórek, tkanek i organów roślin metodami mikroskopowymi i histochemicznymi oraz rozpoznaje rośliny na podstawie cech morfologicznych i anatomicznych (szczególnie gatunki o znaczeniu farmaceutycznym);

 

 

potrafi prowadzić i wykorzystywać zielniki;

 

 

 

 

Bilans nakładu pracy studenta

Na jeden pkt ECTS przypada od 25-30 godzin nakładu pracy studenta,
 w tym godziny kontaktowe z nauczycielem akademickim ( wykłady, seminaria, ćwiczenia, konsultacje) plus samodzielna praca studenta

(przygotowanie do zajęć, do kolokwiów, do egzaminu, przygotowaniu projektów, prezentacji, opracowywanie protokołów)

 

 

Godziny kontaktowe z nauczycielem akademickim

 

 

udział w wykładach

30 x 1h

30h

udział w ćwiczeniach

60 x 1h

60h

udział w seminariach

-

-

udział w konsultacjach związanych z zajęciami

10x 1h

10h

 

Razem

100h

Samodzielna praca studenta

 

 

przygotowanie do ćwiczeń

60 x 1h

60h

przygotowanie do seminariów

-

-

przygotowanie do kolokwiów 

8 x 80h

80h

przygotowanie do egzaminu

1 x 25h

25h

 

Razem

165h

 

Wskaźniki ilościowe

 

Liczba godzin

Liczba ECTS

Nakład pracy studenta związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela

100h

3

Nakład pracy studenta związany z zajęciami o charakterze praktycznym

165h

6

Łącznie

265 h

9

Metody weryfikacji efektu kształcenia

Nr efektu kształcenia

Formujące

(np. wejściówka, obserwacja pracy studenta

w trakcie zajęć, ocena zdolności
do samodzielnej pracy….)

Podsumowujące

(np.  egzamin praktyczny, teoretyczny, kolokwium…)

 

obserwacja pracy studenta w trakcie ćwiczeń

Sprawdziany teoretyczne

 

 

Sprawdziany praktyczne

 

 

Egzamin testowy

 

 

 

Data opracowania programu

24.05.2012

Program opracował

Jaromir Budzianowski

 


 

Organizacja zajęć z przedmiotu Botanika Farmaceutyczna dla studentów

 I roku Farmacji w roku akademickim 2014/2015

Regulamin  zajęć z przedmiotu Botanika Farmaceutyczna

 

I . Wykłady prowadzone są w wymiarze 30 godzin w I i II semestrze.

 

II. Ćwiczenia prowadzone są w wymiarze 60 godzin w I i II semestrze.

 

  1.  Wszystkie ćwiczenia z botaniki farmaceutycznej są obowiązkowe. Wyjątkowo dopuszczalna jest usprawiedliwiona zwolnieniem lekarskim lub urzędowym nieobecność na najwyżej trzech zajęciach (10%), które muszą być odrobione w formie przewidzianej programem oraz przygotowaniem, odręcznym pismem, opracowania na zadany temat. Opuszczenie powyżej trzech zajęć powoduje niezaliczenie ćwiczeń. Wymagane jest punktualne przychodzenie na zajęcia.
  2.  Ćwiczenia odbywają się w grupach.  Przychodzenie na ćwiczenia innej grupy bez zgody nauczycieli akademickich  jest niedozwolone
  3.  Każdego Studenta obowiązuje podczas ćwiczeń posiadanie podstawowego wyposażenia: zeszyt 60-kartkowy gładki i ołówek Nr 2B lub HB, gumka, temperówka.
  4.  Na każde ćwiczenie Student przychodzi  przygotowany teoretycznie do bieżących zajęć,  co będzie kontrolowane w postaci „wejściówek”. Niezaliczony sprawdzian można poprawić jednokrotnie w tym samym tygodniu. Punkty będą przeliczane na jedną ocenę w semestrze. Wiedza studenta może być również sprawdzana w postaci odpowiedzi ustnej.
  5.  Student wykonuje ćwiczenia samodzielnie, zgodnie z instrukcjami asystentów.
  6.  W I  i  II semestrze odbywać się będą pisemne sprawdziany cząstkowe z wiadomości teoretycznych oraz sprawdziany praktyczne.

Terminy sprawdzianów są ustalane i podawane na początku roku akademickiego do wiadomości Studentów.  Przesuwanie terminów jest niedozwolone. Próg zaliczenia każdego sprawdzianu czy kolokwium wynosi 60%.       

          7.  Warunkiem przystąpienia do sprawdzianów praktycznych jest odrobienie ćwiczeń z danego działu oraz zaliczenie sprawdzianów cząstkowych.

          8.   Niezaliczony sprawdzian teoretyczny  i praktyczny  można poprawiać dwukrotnie  w ustalonych terminach.

          9.      Na zakończenie roku Studenci, którzy nie zaliczyli sprawdzianów cząstkowych zdają kolokwium wyjściowe. Kolokwium wyjściowe można powtarzać tylko raz.

        10.  W  celu  uzyskania zaliczenia ćwiczeń Studenci zobowiązani są do końca semestru letniego 26 czerwca 2015r. odrobić  wszystkie zajęcia objęte planem, zaliczyć sprawdziany, przygotować wybraną  prezentację oraz oddać zielnik.

         11.  Ocena końcowa z ćwiczeń jest średnią uzyskaną z ocen wszystkich  sprawdzianów, wejściówek, ustnych odpowiedzi, prezentacji i  zielnika. Ocena ta obliczana jest w skali 2.00 – 5.00.

        12.  Studenci zostaną przeszkoleni z zakresu bezpiecznej i higienicznej pracy (BHP) podczas ćwiczeń. Apelujemy o porządek, ostrożność oraz szanowanie mikroskopów, preparatów i innych udostępnianych pomocy dydaktycznych.

 

III. Warunki zaliczenia przedmiotu

   1. Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest zaliczenie ćwiczeń i zdanie egzaminu.

   2. Do egzaminu dopuszczeni są studenci, którzy zaliczyli ćwiczenia.

   3. Egzamin odbywa się w terminach uzgodnionych ze Starostą Roku. Ustala się trzy daty do

       wyboru pierwszego terminu egzaminu w okresie czerwiec-lipiec oraz I termin

       poprawkowy (koniec sierpnia, początek września) i II termin poprawkowy (wrzesień).

       Studenci obowiązani są przystąpić do jednego wybranego pierwszego terminu egzaminu,

       a w razie jego nie zdania, do terminu poprawkowego. Rozpiętość czasu, pomiędzy

       ogłoszeniem wyniku egzaminu a terminem poprawkowym musi wynosić co najmniej 7

       dni  roboczych.

 

   4. Studenci, którzy uzyskali średnią arytmetyczną z ćwiczeń w zakresie 4,50- 5.0 mogą

       przystąpić do egzaminu zawężonego  do podanego zakresu.

   5. Zakres egzaminu obejmuje tematy wykładów i ćwiczeń.

   6. Egzamin każdego terminu jest testowy i do jego zdania wymagane jest co najmniej 60%

       poprawnych odpowiedzi co odpowiada ocenie 3.00.

   7. Rozmowy, ściąganie, używanie komórek, aparatów, kamer podczas egzaminu powoduje

       odebranie pracy, utratę terminu i otrzymanie oceny niedostatecznej.

   8. Nie przystąpienie do egzaminu w ustalonym terminie wymaga złożenia

       usprawiedliwienia lekarskiego lub urzędowego dostarczonego w ciągu 7 dni roboczych.

       Brak usprawiedliwienia powoduje wpisanie oceny niedostatecznej.

   9. Ocena końcowa z przedmiotu botanika farmaceutyczna jest ustalana na podstawie

       średniej arytmetycznej  z ćwiczeń i ze zdanego egzaminu. W przypadku

       nie zdania egzaminu ocena końcowa jest niedostateczna (2.00). Nie ma możliwości

       poprawiania oceny pozytywnej.

 

 

 

Średnia ocen z ćwiczeń i ze zdanego egzaminu

Ocena końcowa

z przedmiotu

                     < 3,24

          dostateczny   (3,00)

                 3,25 – 3,74

          dość dobry     (3,50)

                 3,75 – 4,24

          dobry              (4,00)

                 4,25 – 4,74

          ponad dobry   (4,50)

                 4,75 – 5,00

          bardzo dobry  (5,00)

 


 

Program i plan zajęć z przedmiotu botanika farmaceutyczna.

 

I.Wykłady ( I semestr : środa, od 10.X.2012r) godz. 15:30 – 16:20)

 

1. Znaczenie przedmiotu botanika farmaceutyczna dla farmaceuty

2. Komórka roślinna

3. Tkanki roślinne

4. Organy roślinne

5. Kultury in vitro roślin

6. Systematyka

7. Ochrona przyrody

8. Etnobotanika

 

 


 

Kierunek: F a r m a c j a                                               

 

ROZKŁAD ZAJĘĆ  z  BOTANIKI   FARMACEUTYCZNEJ

DLA  I  ROKU  FARMACJI W SEMESTRZE  ZIMOWYM 

ROK AKADEMICKI  2014/2015r.

 ___________________________________________________________________________

 

 

WYKŁAD:     prof. dr hab. Jaromir Budzianowski                                                       

                         sala im. Nenckiego  w Coll. Anatomicum, ul. Święcickiego 6, I ptr. 

 

 Środa :            od 08.X.2014r.  - wykłady godz.  15:30 – 16:20  

           

                          

ĆWICZENIA:   Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin 

                             sala 213  –  od   06 i  07.X.2014r.

 

Poniedziałek :    10:15 – 11:45  gr. 3  prowadzący: dr Anna Budzianowska / dr M. Kikowska    

 

                            12:00 – 13:30  gr. 4        „                dr Małgorzata Kikowska/ mgr Michał Maliński   

 

                            13:45 – 15:15  gr. 1        „                dr hab. Barbara Thiem/ dr M. Ożarowski         

                                                                                                                                                              

Wtorek :              9:45 –11:15   gr. 2          „              dr Marcin Ożarowski/ mgr Izabela Kędziora     

                                      

                            11:30 – 13:00  gr. 6         „               dr Małgorzata Kikowska/ dr A. Budzianowska   

 

                            13:15 – 14:45  gr. 5         „               dr Anna Budzianowska/ mgr M. Maliński                      

 

 


 

PROGRAM ĆWICZEŃ Z BOTANIKI FARMACEUTYCZNEJ W ROKU AKADEMICKIM  2014/2015

SEMESTR ZIMOWY

 

Studenci wykonują zadania indywidualnie po uprzednim przygotowaniu teoretycznym !

NR ćw.

            T E M A T 

    DATA 

Z A K R E S

 

1.

Ćwiczenie wstępne

06,07-X.2014r.

Sprawy organizacyjne. Sposoby przygotowywania preparatów. Analiza morfologiczno- anatomiczna surowca roślinnego. Posługiwanie się mikroskopem, dokumentacja obserwacji.

    

 

 

 

 

SKŁADNIKI KOMÓRKOWE O ZNACZENIU DIAGNOSTYCZNYM

 

2.

Związki mineralne

13,14-X.

Szczawian wapniowy, węglan wapniowy, związki krzemu - lokalizacja, budowa,

reakcje mikrochemiczne (wykrywanie).

 

3.

Materiały zapasowe w komórkach roślinnych  

20,21-X.

Węglowodany: skrobia, inulina, śluz, hemiceluloza

Tłuszcze, białka. Lokalizacja, reakcje chemiczne (barwienie), budowa.

 

 

 

 

 

ORGANIZMY PLECHOWE

 

4.

Mycobionta - Grzyby

27,28-X.

Budowa grzybni, owocników i sklerocjów; analiza anatomiczna Mucor sp.,Aspergillus sp., Penicillium sp., Secale cornutum. Tkanki rzekome (plektenchyma, pseudoparenchyma). Rozpoznawanie owocników gatunków grzybów jadalnych i trujących. Prezentacja studencka (Sporysz).

 

5.

Glony komórkowe i tkankowe

03,04-XI.

Phaeophyta - Brunatnice. Morfologia i analiza anatomiczna plechy Fucus

vesiculosus. Źródła agaru. Prezentacja studencka (Sinice).

 

6.

Chromosomy w komórkach roślinnych 

17,18-XI.

Mitoza. Roślinne substancje cytostatyczne c-mitoza. Poliploidy roślinne. Metody badań fitobiologicznych (testy fitobiologiczne).Prezentacja studencka (Grzyby).

                                             

 

 

 

 

 

 

 

TKANKI   WŁAŚCIWE

  

7.

Tkanki okrywające

24,25-XI.

Epiderma (skórka) i jej utwory. Aparaty szparkowe i włoski okrywające.

Charakterystyka, lokalizacja.

 

8.

Tkanki wzmacniające

01,02-XII.

Podział tkanek roślinnych. Zwarcica, twardzica - budowa, lokalizacja. Włókna okrysztalone, sklereidy – cechy diagnostyczne.

 

9.

Powierzchniowe utwory  wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

 

08,09-XII.

Włoski gruczołowe typu Lamiaceae i Asteraceae .

                                      

10.

Wydzielnicze utwory  wewnątrztkankowe

    

15,16-XII.

Tkanki wydzielniczo-wydalnicze: komórki, zbiorniki, przewody, rury mleczne.

                                                             

11.

Tkanki przewodzące

12,13-I.2015r.    

Tkanka sitowa, tkanka naczyniowa, budowa kambium. Typy wiązek przewodzących. Barwienie tkanek zdrewniałych.

 

12.

Rozpoznawanie preparatów   

19,20-I.

Sprawdzian I

Powtórka do sprawdzianu praktycznego (oglądanie preparatów): budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 

 

 

 

 

BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

 

13.

  Budowa liści ekwifacjalnych            

26,27-I.    

Morfologia liści klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych.

Anatomia liści ekwifacjalnych. Elementy o znaczeniu diagnostycznym.

Prezentacja studencka (Modyfikacje liści).

 

14.

Budowa liści bifacjalnych  

02,03-II. 

Morfologia i anatomia liści bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

15.

Sprawdzian praktyczny I  

09,10-II.    

Rozpoznawanie preparatów. Przedstawienie głównych cech budowy (charakterystyka),elementy diagnostyczne.

 

 

 


 

Botanika farmaceutyczna rok akadem.2014/15

 

Semestr zimowy

Sprawdziany teoretyczne

 

Spr. I     19, 20. I. 2015r.                  ( zakres : od ćw. 1 do ćw. 11 – ( związki mineralne, materiały  

                                                zapasowe, grzyby, glony, mitoza, typy tkanek )

 

Sprawdziany praktyczne

 

Spr. prakt. I   09, 10.II.2015r.        ( preparaty mikroskopowe od ćw. 1 do ćw. 11- tkanki i

                                                   elementy diagnostyczne surowców roślinnych )

 


Prezentacje studenckie – Farmacja 2014/15


1.     Prezentacje multimedialne na wybrany temat przygotowywane są przez zespoły trzyosobowe.

2.     Do pracy powinna być dołączona lista piśmiennictwa. Należy korzystać przede wszystkim z pozycji drukowanych, a nie wyłącznie ze stron internetowych.

3.     Cytowania literatury powinny być umieszczone na poszczególnych przeźroczach.

4.     Praca powinna być zreferowana ( nie czytana) w ciągu 15 min. Wystąpienie należy podzielić  na każdego studenta z zespołu. Przedłużenie - obniża stopień.

5.     Autorzy przygotowują jednostronicowe streszczenie prezentacji dla studentów i asystentów.

6.     Prezentacja zostanie oceniona (2.0 – 5.0). Taką samą ocenę otrzyma każdy z członków zespołu.


Tematy :

 

Semestr zimowy


1.     Przeszłość i teraźniejszość w zastosowaniu sporyszu (Secale cornutum). (na ćw.4)

 

 2.  Zastosowanie sinic w medycynie i przemyśle. ( na ćw.5)

 

 3.  Polskie grzyby jadalne i trujące. Wartość, znaczenie lecznicze i odżywcze

           grzybów. (na ćw.6)

 

4.  Modyfikacje morfologiczne liści (rośliny wodne,  pnące, sukulenty,

     owadożerne). (na ćw.13)


Semestr letni


5.  Owoce suche : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.23)

 

6.  Owoce mięsiste : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.24)

 

7.  Morfologiczne i anatomiczne różnice pomiędzy roślinami jedno - i  dwuliściennymi. (na ćw.26) 

 

8.  Wstęp do analizy aeropalinologicznej . Alergie pyłkowe. (na ćw.28)

 

 


 

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 2. ZWIĄZKI MINERALNE

Materiał:

SZCZAWIAN WAPNIA

Cepae bulbus – cebula (łuski okrywające)

            Allium cepa L. – cebula

                        Rodzina: Alliaceae – czosnkowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Convallariae herba  – ziele konwalii (okwiat)          

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                        Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Rhei radix  – korzeń rzewienia          

Rheum palmatum L. – rzewień palczasty

                        Rodzina: Polygonaceae – rdestowate

Saponariae radix  – korzeń mydlnicy

Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

                        Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Belladonnae radix  – korzeń pokrzyku         

Atropa belladonna L. – pokrzyk wilcza jagoda

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

KRZEMIONKA

Equiseti herba – ziele skrzypu

            Equisetum arvense L. – skrzyp polny

                                   Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

WĘGLAN WAPNIA

Liść figowca

Ficus elastica Roxb. – figowiec sprężysty

                           Rodzina: Moraceae – morwowate

Urticae folium – liść pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

                        Rodzina: Urticaceae – pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Pojęcie wydalin. Pojęcie idioblastu. Rola szczawianu wapnia w fizjologii komórek roślinnych. Formy krystaliczne szczawianu wapnia: jedyńce, druzy, rafidy, piasek krystaliczny, styloidy i inne. Znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia. Węglan wapnia i krzemionka w komórkach roślinnych – postać, lokalizacja i znaczenie. Identyfikacja substancji mineralnych występujących w komórkach roślinnych – charakterystyczne reakcje. Pojęcie i budowa cystolitu.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja druzów szczawianu wapnia w korzeniu rzewienia lub korzeniu mydlnicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja rafidów szczawianu wapnia w okwiecie konwalii

Wykonanie rysunku schematycznego przedstawiającego lokalizację kryształów

Wykonanie rysunku szczegółowego rafidów

  1. Obserwacja piasku krystalicznego w korzeniu pokrzyku

Wykonanie rysunku szczegółowego idioblastu z uwzględnieniem komórek otaczających

  1. Obserwacja listewek wysyconych krzemionką na powierzchni komórek przyszparkowych w skórce łodygi skrzypu

Wykonanie rysunku szczegółowego aparatu szparkowego i komórek otaczających

  1. Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – cystolitów w przekrojach poprzecznych przez liść figowca i liść pokrzywy

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę szczawianu wapnia i węglanu wapnia w fizjologii komórek roślinnych
  • potrafi rozróżnić poszczególne formy szczawianu wapnia w komórkach roślinnych i prawidłowo je nazwać
  • rozumie znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia i form węglanu wapnia
  • potrafi przyporządkować dane formy krystaliczne do poszczególnych preparatów
  • potrafi wyjaśnić rolę krzemionki w komórkach roślinnych
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie krzemionki
  • wie, w jaki sposób wykryć i odróżnić omawiane związki mineralne

 


Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 3. MATERIAŁY ZAPASOWE W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

SKROBIA

Solani amylum  –  skrobia ziemniaka

            Solanum tuberosum L. –  ziemniak, psianka ziemniak

Solanaceae – psiankowate

Tritici amylum  –  skrobia pszenicy

            Triticum aestivum L. –  pszenica zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae – trawy)

Maydis amylum  –  skrobia kukurydzy

            Zea mays L.  –  kukurydza zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate

Oryzae amylum  –  skrobia ryżu

            Oryza sativa L.  -  ryż siewny

Poaceae – wiechlinowate

INULINA

Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

ŚLUZ

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimum L. – len zwyczajny

                           Linaceae – lnowate

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

            Plantago ovata Forssk. – babka jajowata

                        Plantaginaceae – babkowate

Althaeae radix – korzeń prawoślazu

            Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                        Malvaceae – ślazowate

 

HEMICELULOZA

Strychni semen – nasienie kulczyby

            Strychnos nux vomica L. – kulczyba wronie oko

                        Loganiaceae – połatowate

TŁUSZCZE, BIAŁKA

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Euphorbiaceae – wilczomleczowate

Tritici caryopsis – ziarniak pszenicy

Triticum aestivum L. – pszenica zwyczajna

                        Poaceae – wiechlinowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Polisacharydy występujące u roślin (celuloza, skrobia, inulina itp.), ich budowa chemiczna, właściwości i funkcje. Funkcja, synteza, lokalizacja i występowanie skrobi. Morfologia ziaren skrobi – złożoność, uwarstwienie, wielkość, kształt. Znaczenie skrobi dla człowieka. Zastosowanie skrobi w farmacji. Skrobie farmakopealne. Śluzy pochodzenia roślinnego – skład chemiczny, występowanie i funkcja, właściwości, zastosowanie przez człowieka. Ziarna aleuronowe – budowa, funkcja, lokalizacja, występowanie. Wykrywanie węglowodanów, białek i tłuszczów – charakterystyczne reakcje.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Przygotowanie preparatów i obserwacja mikroskopowa skrobi farmakopealnych

Wykonanie rysunków szczegółowych

  1. Reakcja mikrochemiczna skrobi ziemniaczanej z roztworem jodu w jodku potasu

Obserwacja mikroskopowa i sporządzenie notatki

  1. Obserwacja sferokryształów inuliny w przekroju przez korzeń mniszka lekarskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja warstwy aleuronowej w przekroju przez ziarniak pszenicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja złożonych ziaren aleuronowych i kropel tłuszczu w nasieniu rącznika

Przygotowanie preparatu z bielma nasienia rącznika

Wykonanie rysunku szczegółowego

 

  1. Obserwacja preparatu na bocznych mikroskopach – komórki śluzowe w przekroju przez korzeń prawoślazu wybarwione błękitem alcjańskim

Obserwacja i sporządzenie notatki

  1. Obserwacja właściwości śluzu na przykładzie pęcznienia nasion lnu i babki jajowatej pod wpływem wody

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi omówić poznane na ćwiczeniach polisacharydy pochodzenia roślinnego (celuloza, skrobia, inulina, śluzy, hemiceluloza), pełnione przez nie funkcje, ich budowę chemiczną oraz właściwości i wynikające z tego znaczenie dla człowieka, szczególnie zastosowanie w farmacji
  • zna skrobie farmakopealne oraz potrafi je rozróżnić  w oparciu o obserwację mikroskopową
  • wie, w jakiej postaci występują materiały zapasowe w komórkach roślinnych (skrobia, inulina, tłuszcze, białka i sole mineralne) oraz gdzie są zlokalizowane
  • potrafi wyjaśnić rolę pełnioną przez ziarna aleuronowe i opisać ich budowę
  • zna charakterystyczne reakcje służące do wykrywania węglowodanów, tłuszczów i białek oraz rozumie ich znaczenie praktyczne
  • potrafi wymienić surowce farmaceutyczne stanowiące najpopularniejsze źródła poznanych materiałów zapasowych i zna ich zastosowanie
  • umie wyjaśnić różnice między właściwościami skrobi i celulozy wynikające z budowy chemicznej

 


 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 4.  Królestwo:  Fungi – grzyby właściwe.

Tkanka rzekoma 

Materiał:

Klasa: Zygomycetes – sprzężniaki:

 

             Mucor sp. – mukor, pleśniak

             Rhizopus sp. – ryzopus, rozłożek

 

Klasa: Ascomycetes -workowce właściwe:

            Aspergillus sp. – kropidlak

            Penicillium sp. – pędzlak

           Secale cornutum – sporysz, przetrwalnik grzyba Claviceps purpurea (Fries.) Tul. – buławinka czerwona

 

Klasa: Basidiomycetes – podstawczaki

        Podklasa: Holobasidiomycetidae pojedyńczopodstawkowe

                              Amonita phalloides Vaill. ex Fr. – muchomor sromotnikowy

                              Agaricus campestris L. – pieczarka polna

 

 

Zagadnienia do przygotowania:

Systematyka i charakterystyka grzybów. Rozmnażanie grzybów. Budowa grzybni, strzępek, owocników i sklerocjów. Pojęcie pleśni. Pojęcie, struktura i występowanie tkanki rzekomej - plektenchymy i pseudoparenchymy. Znaczenie biologiczne, lecznicze i działanie szkodliwe grzybów pleśniowych. Działanie szkodliwe i lecznicze Secale cornutum. Morfologia i nazwy gatunkowe podstawowych grzybów jadalnych i trujących występujących w Polsce. Toksyny muchomora sromotnikowego.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja strzępek komórczakowych z hodowli pleśni (rodzaj Mucor, Rhizopus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja strzępek przegrodzonych z hodowli pleśni (rodzaj Penicillium, Aspergillus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja pseudotkanki w przekroju poprzecznym sporyszu (na bocznym mikroskopie)

Wykonanie rysunku pseudoparenchymy z warstwy obwodowej i plektenchymy z części rdzeniowej - notatka

  1. Obserwacja morfologiczna wybranych podstawczaków

Wykonanie rysunku owocnika muchomora sromotnikowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę  biologiczną grzybów w środowisku
  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje grzybów pleśniowych  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane formy strzępek do odpowiednich taksonów
  • potrafi wyjaśnić szkodliwą rolę toksyn grzybów pleśniowych
  • rozumie znaczenie diagnostyczne skażeń grzybowych surowców i preparatów spożywczych, leczniczych i kosmetycznych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania gatunków grzybów
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie sporyszu
  • wie, w jaki sposób odróżnić omawiane gatunki grzybów wielkoowocnikowych