Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu LOGO Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin LOGO
UMP POZNAŃ STRONA GŁÓWNA >> KIERUNEK FARMACJA >> BOTANIKA FARMACUETYCZNA

Aktualizacja strony: 01-02-2016, godz. 13:00

Zakres sprawdzianu praktycznego I z botaniki farmaceutycznej  r. akad.2015/2016

_________________________________________________________________________________

Preparat

Elementy diagnostyczne

Gatunek i surowiec leczniczy

Rodzina/Wyższy takson

1. Korzeń mniszka

(prz.podł.)

 Sferokryształy inuliny,

 rury mleczne członowane

 Taraxacum officinale,

 Taraxaci radix / herba

 Asteraceae

 (Liguliflorae)

2. Ziarniak pszenicy

(prz.poprz.)

 Warstwa aleuronowa,

 ziarna skrobi

 Triticum aestivum

 Tritici caryopsis/amylum

 Poaceae

3. Okwiat konwalii

 Rafidy szcz.wapnia,

 papille (brodawki)

 Convallaria maialis,

 Convallariae herba

 Convallariaceae


4. Korzeń mydlnicy

(prz.poprz.)

 Druzy  szcz.wapnia

 Saponaria officinalis,

 Saponariae radix/herba

 Caryophyllaceae

5. Korzeń rzewienia

(prz.poprz.)

 Druzy szcz.wapnia

 Rheum palmatum,

 Rhei   radix

 Polygonaceae

6. Korzeń pokrzyku

(prz.poprz.)

 Piasek krystaliczny

 szcz.wapnia

 Atropa belladonna,

 Belladonnae  radix/folium

 

 Solanaceae

7. Epiderma pędu

skrzypu

 Paracytyczne aparaty szpark.,

 skrzemieniałe fałdy na

 powierzchni kom. przyszpark.

 Equisetum arvense,

 Equiseti  herba

 Equisetaceae,

 Equisetales,

 Sphenophytina

8. Wierzch.wzrostu

korz.cebuli

 Mitoza (fazy)

 Allium cepa,

 Allii cepae bulbus

 Alliaceae

9. Wierzch.wzrostu

korz.cebuli traktowane

przyżyciowo kolchicyną

 C-mitoza (c-metafaza)

 Allium cepa,

 Allii cepae bulbus

 Alliaceae

10/11. Pleśń

 Komórczaki

 Rhizopus sp.,

 Mucor sp.

 Zygomycetes,

 Fungi

12.      Pleśń

 Strzępki grzybni

z przegrodami

 Penicillium sp.

 Aspergillus sp.

 Plectomycetes,

 Fungi

13/14. Plecha morszczynu

(prz.poprz.i prz.podł.)

 Plecha tkankowa - tkanki właściwe

 Fucus vesiculosus,

 Fucus

 Protista,Chromista,

 Phaeophyta, Fucaceae

15. Skórka liścia bielunia

 Ap.szpark.anizocytyczne,

 włoski maczugowate

 i bezgłówk. członowane

 Datura stramonium,

 Stramonii folium

 Solanaceae

16. Skórka liścia naparstnicy

wełnistej

 Skórka o perełkowato zgrubiałych   główk.      

 ścianach bocznych, włoski

 z dwukomórkową główką i jednokom.

 trzonkiem, ap.szp.anomocytyczne

 Digitalis lanata,

 Digitalis lanatae folium

 

 Scrophulariaceae

17. Liść prawoślazu

(prz.poprz.)

 Włoski krzaczkowate

 2-8 ramienne,

 włoski główkowate,

 druzy szcz.wapnia

 Althaea officinalis,

 Althaeae folium/radix

 

 Malvaceae

18. Kwiat rurkowaty arniki

 Włoski bliźniacze na zalążni

 i gruczołowe typu Asteraceae

 (Compositae)

 Arnica montana,

 Arnicae flos (Tubuliflorae)         

 Asteraceae

 

19. Kwiat lawendy

(prz. poprz. kielicha)

 Włoski okrywające (drzewiaste)

 i gruczołowe różyczkowate typu

 Lamiaceae (Labiatae)

 Lavandula angustifolia,

 Lavandulae flos

 Lamiaceae

20/21. Liść mięty pieprzowej  W

(prz.poprz. i skórka)

 włoski gruczołowe różyczkowate      

 typu Lamiaceae (Labiatae),

 włoski główkowate i bezgłówk.

 członowane,ap.szp.diacytyczne

 Mentha piperita,

 Menthae piperitae folium

 Lamiaceae

 

22. Kwiat rurkowaty

rumianku pospolitego

 Włoski gruczołowe dwoinkowate

 typu Asteraceae (Compositae),

 ziarna pyłku

 Matricaria recutita =

 Chamomilla recutita,

 Matricariae flos

 Asteraceae

 (Tubuliflorae)

23. Liść wawrzynu

(prz.poprz.)

 Komórki olejkowe

 Laurus nobilis,

 Lauri folium

 Lauraceae

24/25. Korzeń omanu

(prz.poprz. i  podł.)

 Zbiorniki wydzielnicze

 Inula helenium,

 Inulae  radix

 Asteraceae

 (Tubuliflorae)

26/27. Korzeń  lubczyka

(prz.poprz. i  podł.)

 Przewody wydzielnicze

 Levisticum officinale,

 Levistici radix

 Apiaceae

28/29. Łodyga przestępu

(prz.poprz. i  podł.)

 Wiązka przewodząca bikolateralna 

 otwarta, typy naczyń

 Bryonia alba,

 Bryoniae radix

 Cucurbitaceae

30/31. Gałązka dębu

(prz.poprz. i podł)

 Sklerenchyma –brachysklereidy

 i włókna  okrysztalone

 Quercus robur,

 Q. sessilis,

 Quercus cortex

 Fagaceae

32.  Łodyga jasnoty białej

(prz.poprz.)

 Kolenchyma  kątowa

 Lamium album,

 Lamii  albi flos/herba

 

 Lamiaceae

33.  Łodyga dzikiego bzu

(prz.poprz.)

 Kolenchyma płatowa

 Sambucus nigra,

 Sambuci  flos

 Caprifoliaceae

34. Łodyga pokrzywy

(prz.poprz.)

 Wiązki przewodzące otwarte,

 włókna, kolenchyma kątowa,

 druzy, włoski

 Urtica dioica,

 Urticae folium/herba/radix

 

 Urticaceae

 

      Zasady opracowania i oceny sprawdzianu praktycznego  I    (Dwa preparaty)

 

1. Należy rozpoznać: komórki, tkanki i elementy diagnostyczne.

    Podaj gatunek, w którym obserwowano w/w elementy i pochodzący z niego surowiec leczniczy.

    Nazwij również rodzinę lub / i inny wyższy takson, organ, rodzaj preparatu.

          Obowiązują nazwy po łacinie i po polsku.                                                                                        

 

   2.  Scharakteryzuj obserwowane komórki, tkanki oraz elementy diagnostyczne.

 


 

Syllabus 2015-2016

Wydział Farmaceutyczny

Nazwa kierunku

Farmacja

Poziom i forma studiów

jednolite studia magisterskie

stacjonarne

Nazwa przedmiotu

Botanika farmaceutyczna

Punkty ECTS

9

Jednostka realizująca

Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej

Osoba odpowiedzialna

(imię, nazwisko, email, nr tel. służbowego)                 

prof. dr hab. Jaromir Budzianowski

jbudzian@ump.edu.pl

61/6687848

 

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowy

 

semestr

I-II

Rodzaj zajęć
i liczba godzin

wykłady

30

ćwiczenia

60

seminaria

-

Obszar nauczania

BIOMEDYCZNE I HUMANISTYCZNE PODSTAWY FARMACJI

Cel kształcenia

Ogólnie - zrozumienie od strony botanicznej natury materiału roślinnego, który znajduje zastosowanie w farmacji w postaci roślin leczniczych i ich organów, które z kolei znajdują się na rynku farmaceutycznym i posiadają monografie z opisem cech botanicznych w farmakopeach (np. Farmakopea Europejska, Farmakopea Polska); również związana z tym umiejętność identyfikacji poprzez oznaczanie według klucza oraz analizę morfologiczną i anatomiczną.

W szczególności nabycie:

- znajomości anatomii, morfologii i systematyki, w tym nazw łacińskich gatunków, rodzin i organów o znaczeniu leczniczym;

- wiedzy na temat biotechnologicznych metod pozyskiwania wartościowego materiału roślinnego;

- umiejętności prowadzenia obserwacji mikroskopowych i rozpoznawania komórek, tkanek i organów z uwzględnieniem cech diagnostycznych; umiejętności rozpoznawania podstawowych roślin leczniczych, posługiwania się kluczem do oznaczania roślin;

- przygotowania zbioru zielnikowego z naukowym opracowaniem.

 

Przedmiot jest przedmiotem podstawowym dla studiowania farmakognozji, leku pochodzenia naturalnego, biotechnologii farmaceutycznej i częściowo mikrobiologii i toksykologii.

 

Treści programowe

Wykłady

Cel nauczania przedmiotu Botanika farmaceutyczna – zrozumienie istoty roślin leczniczych od strony cech botanicznych.

Morfologia i anatomia - budowa komórki, tkanek i organów z uwzględnieniem cech diagnostycznych.

Systematyka - metody badawcze z uwzględnieniem źródeł informacji taksonomicznych; charakterystyka morfologiczno-anatomiczna ważniejszych grup systematycznych oraz gatunków prokariotycznych, grzybów i roślin (zarodnikowych, nagonasiennych, okrytonasiennych) dostarczających surowców stosowanych w farmacji;

Biotechnologia roślin wyższych - kultury in vitro, mikrorozmnażanie, zarys transformacji genetycznej roślin za pomocą Agrobacterium, zastosowanie w farmacji;

Sozologia - ochrona zasobów świata roślinnego, parki narodowe i inne formy ochrony w tym ochrona gatunkowa;

Etnobotanika - nowoczesne metody poszukiwania roślin leczniczych w oparciu o lecznictwo tradycyjne.

 

Ćwiczenia

Związki mineralne i materiały zapasowe w komórce;

Anatomia grzybów saprofitycznych, tkanki rzekome, grzyby trujące;

Glony – anatomia i morfologia plechy morszczyna;

Tkanki – epiderma i jej wytwory, włoski gruczołowe, tkanki wzmacniające, tkanki przewodzące;

Kultury in vitro – pokaz prac laboratoryjnych;

Organy – budowa liści roślin jednoliściennych i dwuliściennych, budowa pierwotna i wtórna korzeni, pęd skrzypu, łodyga nadziemna i podziemna jednoliściennych, budowa pierwotna i wtórna łodyg zielnych i zdrewniałych i kłączy dwuliściennych, budowa nasion, owoce suche i mięsiste, owoce rzekome, zbiorowe, owocostany;

Systematyka roślin – oznaczanie według klucza do oznaczania.

Budowa pyłków kwiatowych. 

 

Seminaria

 

Inne

konsultacje – przegląd przerobionych preparatow roślinnych z Użyciem mikroskopu, zapoznawanie się z roślinami zielnikowymi - inne zajęcia praktyczne – przygotowanie zielnika roślin leczniczych z użyciem klucza do oznaczania 

Formy
 i metody dydaktyczne

- wykłady – prezentacja multimedialna, 30 godzin, 1,6 godz/tydzień, 19 tygodni

- ćwiczenia – obserwacje mikroskopowe i ich dokumentacja prowadzone indywidualnie przez każdego studenta, oznaczanie roślin; 60 godzin, 2 godz/tydzień, 30 tygodni 

- konsultacje – przegląd przerobionych preparatów roślinnych z użyciem mikroskopu, zapoznawanie się z roślinami zielnikowymi

- inne zajęcia praktyczne – przygotowanie zielnika roślin leczniczych z użyciem klucza do oznaczania

- inne metody/formy: przekazywanie studentom materiałów dydaktycznych w formie elektronicznej: wybór slajdów z wykładów, lista organów roślin leczniczych posiadających monografie botaniczne w farmakopei europejskiej

 

Forma
i warunki zaliczenia

- ćwiczenia: pięć sprawdzianów teoretycznych, trzy sprawdziany praktyczne – w tym dwa z anatomii za pomocą mikroskopu oraz rozpoznawania gatunków leczniczych i znajomości nazewnictwa.

- zielnik: ocena sposobu wykonania.

- egzamin testowy: terminy uzgadniane są ze studentami, co najmniej dwa terminy pierwszego podejścia w czerwcu i na początku lipca oraz dwa terminy poprawkowe na przełomie sierpnia i września; studenci, którzy zaliczyli ćwiczenia z wysoką oceną przystępują w odrębnym terminie do egzaminu dotyczącego ustalonego zakresu materiału.

 

 

Literatura podstawowa

(nie więcej niż 3 pozycje)

Broda B. Zarys botaniki farmaceutycznej, PZWL, Warszawa 2002.

DingermannT., Kreis W., Rimpler H., Zündorf I. Biologia Farmaceutyczna, Wyd. I polskie, MedPharm, 2012.

Szweykowska A., Szweykowski J.  Botanika (T.1, T.2),  Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

 

Literatura uzupełniająca

 

Broda B, Mowszowicz J. Przewodnik do oznaczania Roślin leczniczych, trujących i użytkowych. PZWL – Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.

Drobnik Jacek. Zielnik i zielnikoznawstwo. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Woźny A., Przybył K.(red.) Komórki roślinne w warunkach stresu. Tom II Komórki in vitro. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, 2004.

Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Organy wegetatywne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Michalik B. (red.) Zastosowanie metod biotechnologicznych w hodowli roślin, Drukrol S.C., Krakow 1996.

Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny Polskie, PWN, Warszawa 1986.

-Zenkteller M. (red.) Hodowla komórek i tkanek roślinnych, PWN, Warszawa 1984.

 

 

Przedmiotowe efekty kształcenia

Efekty kształcenia

Przedstawić w formie operatorowej:

- zna

- potrafi

- rozumie

- wykazuje umiejętności….. 

Odniesienie do

kierunkowych efektów kształcenia

 

zna charakterystykę morfologiczną i anatomiczną organizmów prokariotycznych, grzybów i roślin dostarczających surowce lecznicze i materiały stosowane w farmacji;

 

 

zna metody badawcze stosowane w systematyce oraz poszukiwaniu nowych gatunków i odmian roślin leczniczych;

 

 

zna systemy ochrony roślin;

 

 

potrafi zidentyfikować i opisać składniki strukturalne komórek, tkanek i organów roślin metodami mikroskopowymi i histochemicznymi oraz rozpoznaje rośliny na podstawie cech morfologicznych i anatomicznych (szczególnie gatunki o znaczeniu farmaceutycznym);

 

 

potrafi prowadzić i wykorzystywać zielniki;

 

 

 

 

Bilans nakładu pracy studenta

Na jeden pkt ECTS przypada od 25-30 godzin nakładu pracy studenta,
 w tym godziny kontaktowe z nauczycielem akademickim ( wykłady, seminaria, ćwiczenia, konsultacje) plus samodzielna praca studenta

(przygotowanie do zajęć, do kolokwiów, do egzaminu, przygotowaniu projektów, prezentacji, opracowywanie protokołów)

 

 

Godziny kontaktowe z nauczycielem akademickim

 

 

udział w wykładach

30 x 1h

30h

udział w ćwiczeniach

60 x 1h

60h

udział w seminariach

-

-

udział w konsultacjach związanych z zajęciami

10x 1h

10h

 

Razem

100h

Samodzielna praca studenta

 

 

przygotowanie do ćwiczeń

60 x 1h

60h

przygotowanie do seminariów

-

-

przygotowanie do kolokwiów 

8 x 80h

80h

przygotowanie do egzaminu

1 x 25h

25h

 

Razem

165h

 

Wskaźniki ilościowe

 

Liczba godzin

Liczba ECTS

Nakład pracy studenta związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela

100h

3

Nakład pracy studenta związany z zajęciami o charakterze praktycznym

165h

6

Łącznie

265 h

9

Metody weryfikacji efektu kształcenia

Nr efektu kształcenia

Formujące

(np. wejściówka, obserwacja pracy studenta

w trakcie zajęć, ocena zdolności
do samodzielnej pracy….)

Podsumowujące

(np.  egzamin praktyczny, teoretyczny, kolokwium…)

 

obserwacja pracy studenta w trakcie ćwiczeń

Sprawdziany teoretyczne

 

 

Sprawdziany praktyczne

 

 

Egzamin testowy

 

 

 

Data opracowania programu

24.05.2012

Program opracował

Jaromir Budzianowski

 

 

 


Kierunek: F a r m a c j a                                                                                   Poznań, 24.09.2015r. 

 

ROZKŁAD ZAJĘĆ  z  BOTANIKI   FARMACEUTYCZNEJ

DLA  I  ROKU  FARMACJI W SEMESTRZE  ZIMOWYM 

ROK AKADEMICKI  2015/2016r.

 ___________________________________________________________________________

 

 

WYKŁAD:     prof. dr hab. Jaromir Budzianowski                                                       

                         sala im. Nenckiego  w Coll. Anatomicum, ul. Święcickiego 6, I ptr. 

 

 Środa :            od 07. X. 2015r.  - wykłady godz.  15:30 – 16:20  

           

                          

ĆWICZENIA:   Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin 

                             sala 213  –  od   28 i  29.IX.2015r.

 

Poniedziałek :   10:15 – 11:45  gr. 3  prowadzący: dr Anna Budzianowska / mgr Izabela Kędziora                   
                                                                                                                               /dr Małgorzata Kikowska    

 

                            12:00 – 13:30  gr. 4        „                mgr Izabela Kędziora/ dr hab. Barbara Thiem

 

                            13:45 – 15:15  gr. 1        „                dr Anna Budzianowska / mgr Michał Maliński         

                                                                                                                                                

Wtorek :              9:45 –11:15   gr. 2          „              dr Małgorzata Kikowska /dr Marcin Ożarowski     

                                      

                            11:30 – 13:00  gr. 6         „               dr Marcin Ożarowski / mgr Michał Maliński

 

                            13:15 – 14:45  gr. 5         „               dr Małgorzata Kikowska / dr Anna Budzianowska

 

 


 

 

Organizacja zajęć z przedmiotu Botanika Farmaceutyczna dla studentów

 I roku Farmacji w roku akademickim 2015/2016

Regulamin  zajęć z przedmiotu Botanika Farmaceutyczna

 

I . Wykłady prowadzone są w wymiarze 30 godzin w I i II semestrze.

 

II. Ćwiczenia prowadzone są w wymiarze 60 godzin w I i II semestrze.

 

  1.  Wszystkie ćwiczenia z botaniki farmaceutycznej są obowiązkowe. Wyjątkowo dopuszczalna jest usprawiedliwiona zwolnieniem lekarskim lub urzędowym nieobecność na najwyżej trzech zajęciach (10%), które muszą być odrobione w formie przewidzianej programem oraz przygotowaniem, odręcznym pismem, opracowania na zadany temat. Opuszczenie powyżej trzech zajęć powoduje niezaliczenie ćwiczeń. Wymagane jest punktualne przychodzenie na zajęcia.
  2.  Ćwiczenia odbywają się w grupach.  Przychodzenie na ćwiczenia innej grupy bez zgody nauczycieli akademickich  jest niedozwolone
  3.  Każdego Studenta obowiązuje podczas ćwiczeń posiadanie podstawowego wyposażenia: zeszyt 60-kartkowy gładki i ołówek Nr 2B lub HB, gumka, temperówka.
  4.  Na każde ćwiczenie Student przychodzi  przygotowany teoretycznie do bieżących zajęć,  co będzie kontrolowane w postaci „wejściówek”. Niezaliczony sprawdzian można poprawić jednokrotnie w tym samym tygodniu. Punkty będą przeliczane na jedną ocenę w semestrze. Wiedza studenta może być również sprawdzana w postaci odpowiedzi ustnej.
  5.  Student wykonuje ćwiczenia samodzielnie, zgodnie z instrukcjami asystentów.
  6.  W I  i  II semestrze odbywać się będą pisemne sprawdziany cząstkowe z wiadomości teoretycznych oraz sprawdziany praktyczne.

Terminy sprawdzianów są ustalane i podawane na początku roku akademickiego do wiadomości Studentów.  Przesuwanie terminów jest niedozwolone. Próg zaliczenia każdego sprawdzianu czy kolokwium wynosi 60%.       

          7.  Warunkiem przystąpienia do sprawdzianów praktycznych jest odrobienie ćwiczeń z danego działu oraz zaliczenie sprawdzianów cząstkowych.

          8.   Niezaliczony sprawdzian teoretyczny  i praktyczny  można poprawiać dwukrotnie  w ustalonych terminach.

          9.   Na zakończenie roku Studenci, którzy nie zaliczyli sprawdzianów cząstkowych zdają kolokwium wyjściowe. Kolokwium wyjściowe można powtarzać tylko raz.

        10.  W  celu  uzyskania zaliczenia ćwiczeń Studenci zobowiązani są do końca semestru letniego 26 czerwca 2015r. odrobić  wszystkie zajęcia objęte planem, zaliczyć sprawdziany, przygotować wybraną  prezentację oraz oddać zielnik.

         11.  Ocena końcowa z ćwiczeń jest średnią uzyskaną z ocen wszystkich  sprawdzianów, wejściówek, ustnych odpowiedzi, prezentacji i  zielnika. Ocena ta obliczana jest w skali 2.00 – 5.00.

        12.  Studenci zostaną przeszkoleni z zakresu bezpiecznej i higienicznej pracy (BHP) podczas ćwiczeń. Apelujemy o porządek, ostrożność oraz szanowanie mikroskopów, preparatów i innych udostępnianych pomocy dydaktycznych.

 

III. Warunki zaliczenia przedmiotu

   1. Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest zaliczenie ćwiczeń i zdanie egzaminu.

   2. Do egzaminu dopuszczeni są studenci, którzy zaliczyli ćwiczenia.

   3. Egzamin odbywa się w terminach uzgodnionych ze Starostą Roku. Ustala się trzy daty do

       wyboru pierwszego terminu egzaminu w okresie czerwiec-lipiec oraz I termin

       poprawkowy (koniec sierpnia, początek września) i II termin poprawkowy (wrzesień).

       Studenci obowiązani są przystąpić do jednego wybranego pierwszego terminu egzaminu,

       a w razie jego nie zdania, do terminu poprawkowego. Rozpiętość czasu, pomiędzy

       ogłoszeniem wyniku egzaminu a terminem poprawkowym musi wynosić co najmniej 7

       dni  roboczych.

 

   4. Studenci, którzy uzyskali średnią arytmetyczną z ćwiczeń w zakresie 4,50- 5.0 mogą

       przystąpić do egzaminu zawężonego  do podanego zakresu.

   5. Zakres egzaminu obejmuje tematy wykładów i ćwiczeń.

   6. Egzamin każdego terminu jest testowy i do jego zdania wymagane jest co najmniej 60%

       poprawnych odpowiedzi co odpowiada ocenie 3.00.

   7. Rozmowy, ściąganie, używanie komórek, aparatów, kamer podczas egzaminu powoduje

       odebranie pracy, utratę terminu i otrzymanie oceny niedostatecznej.

   8. Nie przystąpienie do egzaminu w ustalonym terminie wymaga złożenia

       usprawiedliwienia lekarskiego lub urzędowego dostarczonego w ciągu 7 dni roboczych.

       Brak usprawiedliwienia powoduje wpisanie oceny niedostatecznej.

   9. Ocena końcowa z przedmiotu botanika farmaceutyczna jest ustalana na podstawie

       średniej arytmetycznej  z ćwiczeń i ze zdanego egzaminu. W przypadku

       nie zdania egzaminu ocena końcowa jest niedostateczna (2.00). Nie ma możliwości

       poprawiania oceny pozytywnej.

 

Średnia ocen z ćwiczeń i ze zdanego egzaminu

Ocena końcowa

z przedmiotu

                     < 3,24

          dostateczny   (3,00)

                 3,25 – 3,74

          dość dobry     (3,50)

                 3,75 – 4,24

          dobry              (4,00)

                 4,25 – 4,74

          ponad dobry   (4,50)

                 4,75 – 5,00

          bardzo dobry  (5,00)

 


 

Program i plan zajęć z przedmiotu botanika farmaceutyczna.

 

I.Wykłady ( I semestr : środa) godz. 15:30 – 16:20)

 

1. Znaczenie przedmiotu botanika farmaceutyczna dla farmaceuty

2. Komórka roślinna

3. Tkanki roślinne

4. Organy roślinne

5. Kultury in vitro roślin

6. Systematyka

7. Ochrona przyrody

8. Etnobotanika

 


PROGRAM ĆWICZEŃ Z BOTANIKI FARMACEUTYCZNEJ W ROKU AKADEMICKIM  2015/2016

SEMESTR ZIMOWY

Studenci wykonują zadania indywidualnie po uprzednim przygotowaniu teoretycznym !

 

NR ćw.

            T E M A T 

    DATA 

Z A K R E S

 

1.

Ćwiczenie wstępne

28,29-IX.2015r.

Sprawy organizacyjne. Sposoby przygotowywania preparatów. Analiza morfologiczno- anatomiczna surowca roślinnego. Posługiwanie się mikroskopem, dokumentacja obserwacji.

    

 

 

 

 

SKŁADNIKI KOMÓRKOWE O ZNACZENIU DIAGNOSTYCZNYM

 

2.

Związki mineralne

12,13-X.

Szczawian wapniowy, węglan wapniowy, związki krzemu - lokalizacja, budowa,

reakcje mikrochemiczne (wykrywanie).

 

3.

Materiały zapasowe w komórkach roślinnych  

19,20-X.

Węglowodany: skrobia, inulina, śluz, hemiceluloza

Tłuszcze, białka. Lokalizacja, reakcje chemiczne (barwienie), budowa.

 

 

 

 

 

ORGANIZMY PLECHOWE

 

4.

Fungi - Grzyby

26,27-X.

Budowa grzybni, owocników i sklerocjów; analiza anatomiczna Mucor sp.,Aspergillus sp., Penicillium sp., Secale cornutum. Tkanki rzekome (plektenchyma, pseudoparenchyma). Rozpoznawanie owocników gatunków grzybów jadalnych i trujących. Prezentacja studencka (Sporysz).

 

5.

Glony komórkowe i tkankowe

2,3-XI.

Phaeophyta - Brunatnice. Morfologia i analiza anatomiczna plechy Fucus

vesiculosus. Źródła agaru. Prezentacja studencka (Sinice).

 

6.

Chromosomy w komórkach roślinnych 

9,10-XI.

Mitoza. Roślinne substancje cytostatyczne c-mitoza. Poliploidy roślinne. Metody badań fitobiologicznych (testy fitobiologiczne).Prezentacja studencka (Grzyby).

                                             

 

 

 

 

 

TKANKI   WŁAŚCIWE

  

7.

Tkanki okrywające

16,17-XI.

Epiderma (skórka) i jej utwory. Aparaty szparkowe i włoski okrywające.

Charakterystyka, lokalizacja.

 

8.

Tkanki wzmacniające

23,24-XI.

Podział tkanek roślinnych. Zwarcica, twardzica - budowa, lokalizacja. Włókna okrysztalone, sklereidy – cechy diagnostyczne.

 

9.

Powierzchniowe utwory  wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

 

30 XI,01-XII.

Włoski gruczołowe typu Lamiaceae i Asteraceae .

                                      

10.

Wydzielnicze utwory  wewnątrztkankowe

    

07,08-XII.

Tkanki wydzielniczo-wydalnicze: komórki, zbiorniki, przewody, rury mleczne.

                                                             

11.

Tkanki przewodzące

14,15-XII.   

Tkanka sitowa, tkanka naczyniowa, budowa kambium. Typy wiązek przewodzących. Barwienie tkanek zdrewniałych.

 

12.

Rozpoznawanie preparatów   

04,05-I.2016.

Sprawdzian I

Powtórka do sprawdzianu praktycznego (oglądanie preparatów): budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 

 

 

 

 

BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

 

13.

Budowa liści ekwifacjalnych            

11,12-I.    

Morfologia liści klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych.

Anatomia liści ekwifacjalnych. Elementy o znaczeniu diagnostycznym.

Prezentacja studencka (Modyfikacje liści).

 

14.

Budowa liści bifacjalnych  

18,19-I. 

Morfologia i anatomia liści bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

15.

Sprawdzian praktyczny I  

25,26-I.    

Rozpoznawanie preparatów. Przedstawienie głównych cech budowy (charakterystyka),elementy diagnostyczne.

 

16.

 

Budowa korzeni

01,02-II.

Korzenie roślin z klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych. Analiza anatomiczna korzeni o budowie pierwotnej.

17.

 

Budowa korzeni dwuliściennych

08,09-II.

Analiza anatomiczna budowy wtórnej korzenia. Lokalizacja i struktura tkanek. Korzenie o znaczeniu leczniczym.

 


 

                                                                                                                                

Prezentacje studenckie – Farmacja 2015/16

  1.  Prezentacje multimedialne na wybrany temat przygotowywane są przez zespoły trzyosobowe.
  2.  Do pracy powinna być dołączona lista piśmiennictwa. Należy korzystać przede wszystkim z pozycji drukowanych, a nie wyłącznie ze stron internetowych.
  3.  Cytowania literatury powinny być umieszczone na poszczególnych przeźroczach.
  4.  Praca powinna być zreferowana ( nie czytana) w ciągu 15 min. Wystąpienie należy podzielić  na każdego studenta z zespołu. Przedłużenie - obniża stopień.
  5.  Autorzy przygotowują jednostronicowe streszczenie prezentacji dla studentów i asystentów.
  6.  Prezentacja zostanie oceniona (2.0 – 5.0). Taką samą ocenę otrzyma każdy z członków zespołu.

Tematy :

Semestr zimowy

1.  Przeszłość i teraźniejszość w zastosowaniu sporyszu (Secale cornutum). (na ćw.4)

2.  Zastosowanie sinic w medycynie i przemyśle. ( na ćw.5)

3.  Polskie grzyby jadalne i trujące. Wartość, znaczenie lecznicze i odżywcze

       grzybów. (na ćw.6)

4.  Modyfikacje morfologiczne liści (rośliny wodne,  pnące, sukulenty,

     owadożerne). (na ćw.13)

Semestr letni

5.   Skrzypy – biologia, znaczenie lecznicze i kosmetyczne (na ćw. 18)

6.  Owoce suche : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.23)

7.   Owoce mięsiste : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.24)

8.   Morfologiczne i anatomiczne różnice pomiędzy roślinami jedno - i  

     dwuliściennymi. (na ćw.26) 

9.   Wstęp do analizy aeropalinologicznej. Alergie pyłkowe. (na ćw.28)


 

 

 


BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

ĆWICZENIE 17: BUDOWA  WTÓRNA KORZENI DWULIŚCIENNYCH         

Materiał:

Belladonnae radixkorzeń pokrzyku

                Atropa belladonna L. pokrzyk wilcza jagoda

Rodzina: Solanaceae – psiankowate

 

Levistici radix – korzeń lubczyka

                Levisticum officinale Koch. – lubczyk lekarski

                               Rodzina: Apiaceae – selerowate

 

  Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Weber. – mniszek lekarski

Rodzina: Asteraceae astrowate 

 

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje korzenia. Typy korzeni. Rozwój korzenia i powstawanie korzeni bocznych. Anatomia korzeni o budowie wtórnej roślin klasy dwuliściennych. Tkanka okrywająca, elementy łyka i drewna wtórnego, promienie rdzeniowe pierwotne i wtórne. Budowa i funkcje kambium. Korzenie farmakopealne.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie wtórnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin dwuliściennych: pokrzyku i lubczyku

Wykonanie rysunku schematycznego.

  • Obserwacja szczegółowa perydermy, łyka wtórnego, kambium, drewna wtórnego w przekroju poprzecznym korzeni pokrzyku i lubczyku

Wykonanie rysunków szczegółowych.

  • Obserwacja szczegółowa cech diagnostycznych w przekroju podłużnym korzeni pokrzyku i lubczyku

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Preparat na bocznym mikroskopie – anatomia korzenia o budowie wtórnej w przekroju poprzecznym korzenia mniszka

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • Zna funkcje i budowę korzeni
  • Umie wytłumaczyć proces przyrostu  wtórnego korzeni i nazwać elementy wchodzące w skład korzenia o budowie wtórnej
  • Rozróżnia elementy budowy anatomicznej korzeni roślin klasy dwuliściennych
  • Umie zlokalizować elementy łyka i drewna i położenie kambium
  • Potrafi rozróżnić korzeń roślin dwuliściennych o budowie pierwotnej i wtórnej
  • Umie rozpoznać cechy diagnostyczne typowe dla poszczególnych surowców

 


Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 15: Budowa pierwotna korzenia

Materiał:

 Korzeń tataraku

            Acorus calamus L. tatarak zwyczajny

Rodzina: Araceae – obrazkowate

Korzeń kosaćca

Iris germanica L. – kosaciec niemiecki, irys niemiecki

Rodzina:  Iridaceae – kosaćcowate                                             

Primulae radix – korzeń pierwiosnki

            Primula officinalis L. /Hill./ – pierwiosnek lekarski

                        Rodzina: Primulaceae – pierwiosnkowate

 Valerianae radix – korzeń kozłka

            Valeriana officinalis L. – kozłek lekarski

                        Rodzina: Valerianaceae – kozłkowate

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje korzenia. Typy korzeni. Rozwój korzenia i powstawanie korzeni bocznych. Morfologia i anatomia korzeni o budowie pierwotnej roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Tkanka okrywająca, kora pierwotna i walec osiowy, wiązki przewodzące korzeni. Korzenie farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin jednoliściennych: tataraku i kosaćca

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin dwuliściennych: pierwiosnka i kozłka

Wykonanie rysunku schematycznego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • Zna funkcje i budowę korzeni
  • Zna budowę morfologiczną i anatomiczną korzeni o budowie pierwotnej
  • Rozróżnia elementy budowy morfologicznej i anatomicznej korzeni roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych
  • Umie rozpoznać endodermę o różnych typach komórek (U-kształtne, z pasemkami Caspary’ego), zlokalizować elementy łyka i drewna
  • Umie rozpoznać cechy diagnostyczne typowe dla poszczególnych surowców

 


 

Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 14: Budowa liścia bifacjalnego

Materiał:

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

                Melissa officinalis L. melisa lekarska

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

Vitis idaeae folium – liść borówki brusznicy

Vaccinium vitis idaea L. – borówka brusznica

Rodzina:  Ericaceae - wrzosowate

Uvae-ursi folium – liść mącznicy lekarskiej

                Arctostaphylos uva-ursi L. – mącznica lekarska

                               Rodzina: Ericaceae – wrzosowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych i bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy morfologicznej liścia melisy lekarskiej, borówki brusznicy
    i mącznicy lekarskiej.

Wykonanie rysunku schematycznego morfologii liścia.

  • Obserwacja budowy grzbieto-brzusznej w przekroju poprzecznym przez liść melisy, borówki i mącznicy.

Wykonanie rysunku schematycznego anatomii liścia oraz rysunku szczegółowego intervenium liścia.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, kształtu komórek skórki oraz elementów diagnostycznych (różne typy włosków) na powierzchni skórki liści melisy, borówki i mącznicy.

              Wykonanie rysunku szczegółowego.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia bifacjalnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście melisy, borówki i mącznicy w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

 

 

 


 

Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 13. Budowa liścia izolateralnego/ekwifacjalnego

Materiał:

Liść konwalii

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

Rodzina:  Convallariaceae - konwaliowate

Rutae folium - liść ruty

                Ruta graveolens L. – ruta zwyczajna

                               Rodzina: Rutaceae – rutowate

Liść dziurawca

Hypericum perforatum L. – dziurawiec  zwyczajny

                               Rodzina:  Hypericaceae 

                                                        dziurawcowate                                                                                                                                                                                                                                                        

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy jednakostronnej w przekroju poprzecznym przez liść konwalii.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych oraz elementów diagnostycznych na powierzchni                                                                                skórki liścia konwalii.

            Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy mezofilu, zbiorników wydzielniczych na przekroju poprzecznym przez liść ruty.

             Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, zbiorników wydzielniczych oraz innych elementów diagnostycznych na powierzchni skórki ruty.
  • Preparaty na bocznych mikroskopach – liść dziurawca na przekróju poprzecznym oraz skórka liścia – obserwacja zbiornika olejkowego i hyperycynowego oraz aparatów szparkowych.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia izolateralnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście konwalii i ruty w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

 


Tkanki właściwe

Ćwiczenie 11.  Tkanki przewodzące

Materiał:

Łodyga przestępu

            Bryonia alba L. – przestęp biały

                        Rodzina:  Cucurbitaceae – dyniowate

Skrawki barwione floroglucyną w stężonym kwasie solnym.

Łodyga pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Tkanka przewodząca - budowa i funkcje. Budowa i typy wiązek przewodzących. Typy naczyń przewodzących.  Znajomość składników tkanek przewodzących  w ewolucji świata roślinnego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatu (barwienie floroglucyną w stężonym kwasie solnym) i obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego przez łodygę przestępu białego,
  • Obserwacja wiązki przewodzącej bikolateralnej w łodydze przestępu białego  na przekroju poprzecznym.

Wykonanie schematu wiązki bikolateralnej oraz rysunku szczegółowego fragmentu protoksylemu.

  • Obserwacja typów naczyń w łodydze przestępu białego  na przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku naczyń protoksylemu i metaksylemu.

  • Obserwacja tkanki przewodzącej w łodydze pokrzywy – na bocznym mikroskopie.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • umie scharakteryzować tkankę przewodzące
  • potrafi podać typy wiązek przewodzących,  charakterystykę i miejsce występowania
  • potrafi wymienić  i opisać typy naczyń
  • potrafi scharakteryzować budowę i działalność miazgi


 

Tkanki właściwe

Ćwiczenie 10.  Tkanki wydzielniczo-wydalnicze

Materiał:

KOMÓRKI MLECZNE /RURY MLECZNE/

Taraxaci radixkorzeń mniszka

            Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Rodzina: Asteraceaeastrowate

                                

KOMÓRKI OLEJKOWE

Lauri folium – liść wawrzynu

            Laurus nobilis L. – wawrzyn szlachetny

Rodzina: Lauraceae – wawrzynowate

 

ZBIORNIKI WYDZIELNICZE

  Inulae radixkorzeń omanu

            Inula helenium L.– oman wielki

Rodzina: Asteraceaeastrowate

   Hyperici herba – ziele dziurawca

            Hypericum perforatum L. – dziurawiec zwyczajny

Rodzina: Hypericaceae - dziurawcowate

PRZEWODY WYDZIELNICZE

Levistici radix – korzeń lubczyku

            Levisticum officinale Koch. – lubczyk lekarski

                        Rodzina: Apiaceae - selerowate

Pini folium – liść sosny

            Pinus silvestris L. – sosna zwyczajna              

                  Rodzina: Pinaceae - sosnowate

 

 

Zagadnienia do przygotowania:

Układy wydzielniczo-wydalnicze. Znajomość definicji i charakterystyk: rury mleczne, komórki olejkowe, zbiorniki wydzielnicze, przewody wydzielnicze, smugi olejkowe, wydzielina, wydalina, idioblasty, epitet wydzielniczy, wydalacz. Sposoby powstawania zbiorników (schizogeniczny, lizygeniczny, schizolizygeniczny). Skład chemiczny wydalin i wydzielin.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja rur mlecznych  na przekroju poprzecznym i podłużnym korzenia mniszka lekarskiego. Wykonanie rysunku szczegółowego.
  2. Obserwacja komórek olejkowych na przekroju poprzecznym liścia wawrzynu.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja zbiornika wydzielniczego na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia omanu.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja przewodu wydzielniczego  na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia      lubczyka

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – przewodów wydzielniczych w przekroju poprzecznym liścia sosny oraz zbiorników wydzielniczych w liściu dziurawca.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje utworów wydzielniczo-wydalniczych wewnątrztkankowych oraz wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi przyporządkować dane utwory do odpowiedniej rodziny i podać przykłady występowania w konkretnych gatunkach
  • potrafi podać różnice pomiędzy przewodem a zbiornikiem wydzielniczym
  • potrafi podać cechy różniące wydalinę od wydzieliny


 

Tkanki właściwe

Ćwiczenie 9.  Powierzchniowe utwory wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

Materiał:

Włoski gruczołowe różyczkowate typu Lamiaceae (Labiatae)

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate (wargowe)

Mentha piperita L. mięta pieprzowa

Menthae piperitae folium - liść mięty pieprzowej

 

             Melissa officinalis L. melisa lekarska

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

 

            Salvia officinalis L. – szałwia lekarska

Salviae officinalis folium - liść szałwii lekarskiej

 

            Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

Lavandulae flos - kwiat lawendy

 

Włoski gruczołowe dwoinkowate typu Asteraceae

Rodzina: Asteraceaeastrowate (dawniej Compositae złożone)

 

   Matricaria recutita L. (=Chamomilla recutita (L.) Rauchert) – rumianek pospolity

                        Matricariae flos - kwiat rumianku

                        Koszyczek rumianku – (Chamomillae anthodium) 

                       

              Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                         Arnicae flos - kwiat arniki

                         

Zagadnienia do przygotowania:

Gruczoły zewnętrzne u roślin. Powstawanie włosków gruczołowych. Odróżnianie dwóch charakterystycznych typów włosków: Lamiaceae (włoski różyczkowate) oraz Asteraceae (włoski dwoinkowate). Budowa włoska różyczkowatego i dwoinkowatego. Olejki eteryczne – skład i zastosowanie lecznicze. Typy aparatów szparkowych występujących w epidermie liści roślin z omawianych rodzin. Gatunki lecznicze i użytkowe z rodzin Lamiaceae i Asteraceae.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae w przekroju poprzecznym przez liść mięty pieprzowej w widoku z boku.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae na skórce z liścia mięty pieprzowej w widoku          z góry.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Asteraceae na kwiecie rurkowatym arniki górskiej w widoku z boku.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Przygotowanie preparatu z kwiatów rurkowatych z koszyczka rumianku  i obserwacja      

      mikroskopowa  włosków gruczołowych i ziaren pyłku.Wykonanie rysunku szczegółowego włoska dwoinkowatego w widoku z góry  i z boku na tle korony lub zalążni oraz ziaren pyłku.

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – włosków gruczołowych  typu Lamiaceae w przekrojach poprzecznych przez kwiat lawendy, liść szałwii oraz melisy.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna budowę i funkcję włosków gruczołowych
  • zna działanie farmakologiczne olejków eterycznych
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy włosków gruczołowych i wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z surowca leczniczego rozpoznać włoski gruczołowe i określić ich budowę w widoku z boku i z góry

 


 

Ćwiczenie 8. Tkanki właściwe i wzmacniające 

 

Materiał:                                        ZWARCICA 

Łodyga dzikiego bzu czarnego

                                   Sambucus nigra L. – dziki bez czarny

                                               Rodzina: Caprifoliaceae – przewiertniowate

Łodyga jasnoty białej

                                   Lamium album L. – jasnota biała

                                               Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                                                  (dawniej wargowe)

Łodyga pokrzywy zwyczajnej

                                   Urtica dioica L. –pokrzywa zwyczajna

                                               Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

TWARDZICA

Quercus cortex – kora dębu

                                   Quercus robur L. – dąb szypułkowy

                                   Quercus sessilis Ehrh. – dąb bezszypułkowy

                                               Rodzina:  Fagaceae – bukowate

Thaeae folium – liść herbaty

Camelia sinensis (Thea sinensis L. ) – herbata chińska

                                               Rodzina:  Cameliaceae – herbatowate

Ogonek liściowy grążela żółtego

                                   Nuphar luteumgrążel żółty

                                               Rodzina:  Nymphaeaceae – grzybieniowate

Zagadnienia do przygotowania:

Rodzaje tkanek wzmacniających. Cechy tkanek wzmacniających i ich rozmieszczenie w organach roślinnych. Różnice w budowie i lokalizacji kolenchymy i sklerenchymy w roślinach. Rodzaje kolenchymy i sklerenchymy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego łodygi bzu czarnego i rozpoznanie kolenchymy płatowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.
  2. Obserwacja mikroskopowa p. poprzecznego łodygi jasnoty białej i rozpoznanie kolenchymy kątowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • Zna cechy budowy, funkcje i lokalizacje kolenchymy (zwarcicy)
  • Zna typy kolenchymy
  • Umie wymienić gatunki roślin, w których obserwował tkankę
  • Zna cechy budowę, funkcje i lokalizacje sklerenchymy (twardzicy)
  • Zna rodzaje sklerenchymy i rozumie znaczenie diagnostyczne obecności różnych typów tej tkanki w surowcach leczniczych
  • Rozumie konieczność obserwacji mikroskopowej tkanej zarówno w przekroju poprzecznym organu, jak i w przekroju podłużnym – w celu rozpoznania ich budowy
  • Umie wymienić gatunki roślin, (nazwy polskie i łacińskie), w których obserwował różne typy sklerenchymy
  • Potrafi wymienić różnice w budowie, funkcji i lokalizacji obu tkanek wzmacniających
  • Potrafi znaleźć w preparatach (p.poprz. i p.podł.) tak zwane włókna okrysztalone i  pierścień mechaniczny (wzmacniający)
  • Umie podać przykłady roślin posiadających włókna o znaczeniu przemysłowym

 


 

ĆWICZENIE 7. TKANKI WŁAŚCIWE I OKRYWAJĄCE

Materiał:

Digitalis lanatae folium – liść naparstnicy wełnistej

                     Digitalis  lanata  Ehrhart. – naparstnica wełnista

                                      Rodzina: Scrophulariaceae – trędownikowate

Stramoni folium – liść bielunia

             Datura stramonium L. – bieluń dziędzierzawa

                                      Rodzina: Solanaceae – psiankowate

WŁOSKI SMARDZOWATE

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki lancetowatej

            Plantago lanceolata L. – babka lancetowata

                                      Rodzina: Plantaginaceae – babkowate

WŁOSKI KRZACZKOWATE

Althaeae foliumliść prawoślazu

          Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                                   Rodzina: Malvaceae – malwowate

WŁOSKI DRZEWIASTE

Lavandulae floskwiat lawendy

           Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

                                   Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                   (dawniej Labiatae - wargowe)

WŁOSKI BLIŹNIACZE

Arnicae floskwiat arniki

         Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                                   Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                  (dawniej Compositae – złożone)

BRODAWKI – PAPILLE

Okwiat konwalii

        Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                                   Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate

                                   (dawniej Liliaceae –liliowate)

WŁOSKI T-OWATE

Absinthii herba – ziele piołunu

        Artemisia absinthium L. – bylica piołun

                                      Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                      (dawniej Compositae – złożone

Zagadnienia do przygotowania:

Histologia, podział tkanek roślinnych, tkanka właściwa a tkanka rzekoma (definicje), tkanki stałe i tkanki twórcze. Tkanka okrywająca pierwotna - epiderma (skórka), aparaty szparkowe, włoski okrywające jako wytwory epidermy i cechy diagnostyczne w rozpoznawaniu surowców leczniczych.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Obserwacja różnych typów włosków okrywających w liściu naparstnicy wełnistej i

    bielunia. Porównanie liczby i typów włosków obecnych na liściach obu gatunków -  na

    przekrojach poprzecznych liści i w widoku z góry na epidermie. Wykonanie rysunków.

2. Obserwacja włosków maczugowatych na epidermie liścia bielunia – wykonanie rysunku.

3. Obserwacja włosków  krzaczkowatych na przekroju poprzecznym liścia prawoślazu

    (rysunek) i bliźniaczych na kwiatach arniki.

4. Obserwacje włosków smardzowatych , drzewiastych  i  T-owatych - jako przykłady cech  

    odróżniających surowce lecznicze z grupy Folium.

5. Obserwacja papilli na szczytach okwiatu konwalii (rysunki - lokalizacja i rysunek 

    szczegółowy).

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia.

Student:

  • zna budowę, funkcję  i typy włosków okrywających
  • wie, które włoski są charakterystyczne dla wybranych surowców leczniczych z grupy Folium
  • rozumie znaczenie włosków okrywających jako cechy diagnostycznej surowców
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z liści znaleźć włoski okrywające i rozpoznać ich budowę na przekroju poprzecznym liści  i widoku „z góry” na epidermie.

 

 


 

ĆWICZENIE 6.  CHROMOSOMY W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

Cepae bulbus cebula cebuli

            Allium cepa L. – cebula zwyczajna

                                   Rodzina: Alliaceae – czosnkowate  (dawniej Liliaceae –liliowate)

 

Wierzchołki wzrostu korzeni  cebuli barwione acetoorceiną - naturalne i poddane działaniu substancji cytostatycznej pochodzenia roślinnego – kolchicyny.

 

Zagadnienia do przygotowania:

 

Cykl życiowy komórki, podziały: mitotyczny i mejotyczny  i ich fazy. Wrzeciono kariokinetyczne. Zaburzenia mitozy, aberracje chromosomów. Cytostatyki i ich znaczenie. Zastosowanie kolchicyny. Poliploidy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

 

1. Sporządzenie notatki o metodzie wykonywania preparatów do analizy cytologicznej

2. Obserwacja chromosomów  w komórkach merystemu wierzchołkowego korzonka cebuli.

    Wykonanie rysunku szczegółowego z kilku faz podziału mitotycznego

3. Obserwacja chromosomów w komórkach  merystematycznych  z korzonka cebuli, poddanych

    działaniu kolchicyny

    Wykonanie rysunku szczegółowego tzw. C-mitozy

4. Sporządzenie notatki o  testach fitobiologicznych.

    Obserwacja makroskopowa  materiału do testu Allium

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia

Student :

  • zna budowę  i typy chromosomów
  • wie, gdzie w organach roślinnych  zlokalizowane są komórki w stadium podziału
  • zna  (teoretycznie) sposoby barwienia chromosomów i przygotowywania preparatów do analizy cytologicznej
  • potrafi opisać cykl komórkowy i jego kolejne fazy
  • potrafi omówić proces  mitotycznego podziału jądra komórkowego (kariokinezę)  i całej komórki  roślinnej (cytokinezę)
  • rozumie znaczenie wrzeciona kariokinetycznego w podziałach komórkowych i mechanizm działania wybranych cytostatyków
  • potrafi omówić proces mejozy i zachodzącą  rekombinację materiału genetycznego
  • zna pojęcia chiazmy, endomitoza, poliploidalność cytostatyk, trucizna mitotyczna, antymitotyk, lek onkologiczny
  • zna przykłady i znaczenie poliploidów  roślin leczniczych,
  • umie omówić i rozumie znaczenie testów fitobiologicznych

 


Organizmy plechowe

Ćwiczenie 5. GLONY TKANKOWE

Królestwo: Chromista

Gromada: Phaeophyta - brunatnice

Materiał:

Fucus – plecha morszczynu

Fucus vesiculosus L. – morszczyn pęcherzykowaty

                     Rodzina: Fucaceae – morszczynowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Systematyka i charakterystyka glonów. Rozmnażanie glonów. Pojęcie plechy tkankowej. Przykłady glonów i ich zastosowanie w medycynie, kosmetologii i innych gałęziach przemysłu. Pojęcie agaru i jego źródła. Charakterystyka sinic i ich zastosowanie w medycynie i przemyśle.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Analiza morfologiczna plechy morszczynu.

Wykonanie rysunku poglądowego.

2. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczynu w przekroju poprzecznym.

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

3. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczyny w przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku szczegółowego części rdzeniowej niby-nerwu.

4. Obserwacja przykładowych rodzajów sinic w bocznych mikroskopach.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Student:

  • potrafi dokonać charakterystyki morfologicznej i anatomicznej plechy morszczynu pęcherzykowatego
  • umie scharakteryzować związki występujące w plesze Fucus
  • potrafi wymienić zastosowanie lecznicze surowca farmaceutycznego plechy Fucus
  • zna przykłady zastosowania sinic w medycynie i przemyśle


 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 4.  Królestwo:  Fungi – grzyby właściwe.

Tkanka rzekoma 

Materiał:

 

Mucor sp. – mukor, pleśniak

Rhizopus sp. – ryzopus, rozłożek

 

 

Klasa: Zygomycetes - sprzężniaki

 

 

Aspergillus sp. – kropidlak

Penicillium sp. – pędzlak

Secale cornutum – sporysz, przetrwalnik

grzyba Claviceps purpurea (Fries.) Tul. – buławinka czerwona

 

 

 

 

Klasa: Ascomycetes - workowce właściwe

 

 

Amonita phalloides Vaill. ex Fr. – muchomor sromotnikowy

Agaricus campestris L. – pieczarka polna

 

 

  Klasa: Basidiomycetes – podstawczaki

  Podklasa: Holobasidiomycetidae - pojedyńczopodstawkowe

 

 

Zagadnienia do przygotowania

Systematyka i charakterystyka grzybów. Rozmnażanie grzybów. Budowa grzybni, strzępek, owocników i sklerocjów. Pojęcie pleśni. Pojęcie, struktura i występowanie tkanki rzekomej - plektenchymy i pseudoparenchymy. Znaczenie biologiczne, lecznicze i działanie szkodliwe grzybów pleśniowych. Działanie szkodliwe i lecznicze Secale cornutum. Morfologia i nazwy gatunkowe podstawowych grzybów jadalnych i trujących występujących w Polsce. Toksyny muchomora sromotnikowego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja strzępek komórczakowych z hodowli pleśni (rodzaj Mucor, Rhizopus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja strzępek przegrodzonych z hodowli pleśni (rodzaj Penicillium, Aspergillus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja pseudotkanki w przekroju poprzecznym sporyszu (na bocznym mikroskopie)

Wykonanie rysunku pseudoparenchymy z warstwy obwodowej i plektenchymy z części rdzeniowej - notatka

  • Obserwacja morfologiczna wybranych podstawczaków

Wykonanie rysunku owocnika muchomora sromotnikowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę  biologiczną grzybów w środowisku
  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje grzybów pleśniowych  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane formy strzępek do odpowiednich taksonów
  • potrafi wyjaśnić szkodliwą rolę toksyn grzybów pleśniowych
  • rozumie znaczenie diagnostyczne skażeń grzybowych surowców i preparatów spożywczych, leczniczych i kosmetycznych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania gatunków grzybów
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie sporyszu
  • wie, w jaki sposób odróżnić omawiane gatunki grzybów wielkoowocnikowych

 


 

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 3. MATERIAŁY ZAPASOWE W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

SKROBIA

Solani amylum  –  skrobia ziemniaka

            Solanum tuberosum L. –  ziemniak, psianka ziemniak

Solanaceae – psiankowate

Tritici amylum  –  skrobia pszenicy

            Triticum aestivum L. –  pszenica zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae – trawy)

Maydis amylum  –  skrobia kukurydzy

            Zea mays L.  –  kukurydza zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate

Oryzae amylum  –  skrobia ryżu

            Oryza sativa L.  -  ryż siewny

Poaceae – wiechlinowate

INULINA

Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

ŚLUZ

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimum L. – len zwyczajny

                           Linaceae – lnowate

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

            Plantago ovata Forssk. – babka jajowata

                        Plantaginaceae – babkowate

Althaeae radix – korzeń prawoślazu

            Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                        Malvaceae – ślazowate

 

HEMICELULOZA

Strychni semen – nasienie kulczyby

            Strychnos nux vomica L. – kulczyba wronie oko

                        Loganiaceae – połatowate

TŁUSZCZE, BIAŁKA

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Euphorbiaceae – wilczomleczowate

Tritici caryopsis – ziarniak pszenicy

Triticum aestivum L. – pszenica zwyczajna

                        Poaceae – wiechlinowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Polisacharydy występujące u roślin (celuloza, skrobia, inulina itp.), ich budowa chemiczna, właściwości i funkcje. Funkcja, synteza, lokalizacja i występowanie skrobi. Morfologia ziaren skrobi – złożoność, uwarstwienie, wielkość, kształt. Znaczenie skrobi dla człowieka. Zastosowanie skrobi w farmacji. Skrobie farmakopealne. Śluzy pochodzenia roślinnego – skład chemiczny, występowanie i funkcja, właściwości, zastosowanie przez człowieka. Ziarna aleuronowe – budowa, funkcja, lokalizacja, występowanie. Wykrywanie węglowodanów, białek i tłuszczów – charakterystyczne reakcje.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatów i obserwacja mikroskopowa skrobi farmakopealnych

Wykonanie rysunków szczegółowych

Reakcja mikrochemiczna skrobi ziemniaczanej z roztworem jodu w jodku potasu

Obserwacja mikroskopowa i sporządzenie notatki

  • Obserwacja sferokryształów inuliny w przekroju przez korzeń mniszka lekarskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja warstwy aleuronowej w przekroju przez ziarniak pszenicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  1. Obserwacja złożonych ziaren aleuronowych i kropel tłuszczu w nasieniu rącznika

Przygotowanie preparatu z bielma nasienia rącznika

Wykonanie rysunku szczegółowego

 

  • Obserwacja preparatu na bocznych mikroskopach – komórki śluzowe w przekroju przez korzeń prawoślazu wybarwione błękitem alcjańskim

Obserwacja i sporządzenie notatki

  • Obserwacja właściwości śluzu na przykładzie pęcznienia nasion lnu i babki jajowatej pod wpływem wody

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi omówić poznane na ćwiczeniach polisacharydy pochodzenia roślinnego (celuloza, skrobia, inulina, śluzy, hemiceluloza), pełnione przez nie funkcje, ich budowę chemiczną oraz właściwości i wynikające z tego znaczenie dla człowieka, szczególnie zastosowanie w farmacji
  • zna skrobie farmakopealne oraz potrafi je rozróżnić  w oparciu o obserwację mikroskopową
  • wie, w jakiej postaci występują materiały zapasowe w komórkach roślinnych (skrobia, inulina, tłuszcze, białka i sole mineralne) oraz gdzie są zlokalizowane
  • potrafi wyjaśnić rolę pełnioną przez ziarna aleuronowe i opisać ich budowę
  • zna charakterystyczne reakcje służące do wykrywania węglowodanów, tłuszczów i białek oraz rozumie ich znaczenie praktyczne
  • potrafi wymienić surowce farmaceutyczne stanowiące najpopularniejsze źródła poznanych materiałów zapasowych i zna ich zastosowanie
  • umie wyjaśnić różnice między właściwościami skrobi i celulozy wynikające z budowy chemicznej

 


 

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 2. ZWIĄZKI MINERALNE

Materiał:

SZCZAWIAN WAPNIA

Cepae bulbus – cebula (łuski okrywające)

            Allium cepa L. – cebula

                        Rodzina: Alliaceae – czosnkowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Convallariae herba  – ziele konwalii (okwiat)          

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                        Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Rhei radix  – korzeń rzewienia          

Rheum palmatum L. – rzewień palczasty

                        Rodzina: Polygonaceae – rdestowate

Saponariae radix  – korzeń mydlnicy

Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

                        Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Belladonnae radix  – korzeń pokrzyku         

Atropa belladonna L. – pokrzyk wilcza jagoda

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

KRZEMIONKA

Equiseti herba – ziele skrzypu

            Equisetum arvense L. – skrzyp polny

                                   Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

WĘGLAN WAPNIA

Liść figowca

Ficus elastica Roxb. – figowiec sprężysty

                           Rodzina: Moraceae – morwowate

Urticae folium – liść pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

                        Rodzina: Urticaceae – pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Pojęcie wydalin. Pojęcie idioblastu. Rola szczawianu wapnia w fizjologii komórek roślinnych. Formy krystaliczne szczawianu wapnia: jedyńce, druzy, rafidy, piasek krystaliczny, styloidy i inne. Znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia. Węglan wapnia i krzemionka w komórkach roślinnych – postać, lokalizacja i znaczenie. Identyfikacja substancji mineralnych występujących w komórkach roślinnych – charakterystyczne reakcje. Pojęcie i budowa cystolitu.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja druzów szczawianu wapnia w korzeniu rzewienia lub korzeniu mydlnicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja rafidów szczawianu wapnia w okwiecie konwalii

Wykonanie rysunku schematycznego przedstawiającego lokalizację kryształów

Wykonanie rysunku szczegółowego rafidów

  • Obserwacja piasku krystalicznego w korzeniu pokrzyku

Wykonanie rysunku szczegółowego idioblastu z uwzględnieniem komórek otaczających

  • Obserwacja listewek wysyconych krzemionką na powierzchni komórek przyszparkowych w skórce łodygi skrzypu

Wykonanie rysunku szczegółowego aparatu szparkowego i komórek otaczających

  1. Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – cystolitów w przekrojach poprzecznych przez liść figowca i liść pokrzywy

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę szczawianu wapnia i węglanu wapnia w fizjologii komórek roślinnych
  • potrafi rozróżnić poszczególne formy szczawianu wapnia w komórkach roślinnych i prawidłowo je nazwać
  • rozumie znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia i form węglanu wapnia
  • potrafi przyporządkować dane formy krystaliczne do poszczególnych preparatów
  • potrafi wyjaśnić rolę krzemionki w komórkach roślinnych
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie krzemionki
  • wie, w jaki sposób wykryć i odróżnić omawiane związki mineralne