Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu LOGO Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin LOGO
UMP POZNAŃ STRONA GŁÓWNA >> KIERUNEK FARMACJA >> BOTANIKA FARMACUETYCZNA

Aktualizacja strony: 14-11-2017, godz. 14:45

 

ROZKŁAD ZAJĘĆ Z BOTANIKI FARMACEUTYCZNEJ

DLA I ROKU KIERUNKU FARMACJA

W SEMESTRZE I - zimowym ROK AKADEMICKI 2017/2018

_____________________________________________________________

 Wykład: piątek (od 06.10.2017 r.) - 08:00 - 09:30 - prof. Jaromir Budzianowski ; sala 1010 (parter) Centrum Biologii Medycznej , ul. Rokietnicka 8

Ćwiczenia:  Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii  Roślin, ul. Św. Marii Magdaleny 14

                         sala 213

 Poniedziałek - 10:15 -  11:45    gr. 3  prowadzący :   dr Anna Budzianowska/ dr M.Kikowska

                       12:00 -  13:30     gr. 4        „          dr Małgorzata Kikowska / dr M. Ożarowski

                      13:45 – 15:15     gr. 1         „         dr Anna Budzianowska/ mgr Michał Maliński                                                                              

Wtorek -     09:45 - 11:15      gr. 5         „         dr Marcin Ożarowski / mgr M.Maliński  

                      11:30 - 13:00      gr. 6          „         dr Małgorzata Kikowska  / dr A.Budzianowska

                      13:15 - 14:45      gr. 2          „          dr Marcin Ożarowski / mgr M.Maliński 
              

Prezentacje studenckie – Farmacja 2017/18

  1.      Prezentacje multimedialne na wybrany temat przygotowywane są przez zespoły trzyosobowe.
  2.      Do pracy powinna być dołączona lista piśmiennictwa. Należy korzystać przede wszystkim z pozycji drukowanych, a nie     wyłącznie ze stron internetowych.
  3.      Cytowania literatury powinny być umieszczone na poszczególnych przeźroczach.
  4.      Praca powinna być zreferowana ( nie czytana) w ciągu 15 min. Wystąpienie należy podzielić  na każdego studenta z zespołu. Przedłużenie - obniża stopień.
  5.      Autorzy przygotowują jednostronicowe streszczenie prezentacji dla studentów i asystentów.
  6.      Prezentacja zostanie oceniona (2.0 – 5.0). Taką samą ocenę otrzyma każdy z członków zespołu.

 

Tematy :

 

Semestr zimowy

  1.  Przeszłość i teraźniejszość w zastosowaniu sporyszu (Secale cornutum). (na ćw.4)

 

 2.  Zastosowanie sinic w medycynie i przemyśle. ( na ćw.5)

 

 3.  Polskie grzyby jadalne i trujące. Wartość, znaczenie lecznicze i odżywcze

           grzybów. (na ćw.6)

 

4.  Modyfikacje morfologiczne liści (rośliny wodne,  pnące, sukulenty,

     owadożerne). (na ćw.13)


Semestr letni

5.   Skrzypy – biologia, znaczenie lecznicze i kosmetyczne. (na ćw.18) 

 

6.   Owoce suche : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.23)

 

7.   Owoce mięsiste : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.24)

 

8.  Morfologiczne i anatomiczne różnice pomiędzy roślinami jedno - i  

    dwuliściennymi. (na ćw.26) 

 

9.  Wstęp do analizy aeropalinologicznej . Alergie pyłkowe. (na ćw.28)


 

 


 

 

 


Botanika farmaceutyczna

 

Semestr letni

Spr. teoretyczne

 

Spr.II             ( zakres: od ćw.13 do 21 – budowa liści, korzeni, łodyg

                                                  nadziemnych,  podziemnych, gałązek )

 

 

Spr.III           ( zakres: od ćw. 22 do 28 – budowa kwiatów, kwiatostanów,

                                                   pyłków, owoców, nasion, charakterystyka wybranych 8 rodzin )

 

Spr. praktyczne

Spr.prakt. II        ( preparaty mikroskopowe od ćw. 13 do 23 – organy roślinne )

 

Spr.prakt III           ( okazy zielnikowe ok. 60 gatunków )

  


 

Sprawdzian praktyczny II                          

1/1a.  Convallaria majalis – liść- p. poprz., skórka

2/2a.  Rutae folium - p.poprz., skórka                                      liście ekwifacjalne                         

3/3a.       Uvae-ursi folium - p.poprz., skórka

4/4a.  Melissae  folium - p. poprz., skórka                               liście bifacjalne

5/5a.  Vitis idaeae folium - p.poprz., skórka

 6.    Acorus calamus – korzeń – p.poprz                                 

 7.    Iris germanica – korzeń – p.poprz.                                   korzenie jednoliściennych

 8.    Primulae radix - p.poprz.                      

 9.   Valerianae radix - p.poprz.                                               korzenie dwuliściennych-             
                                                                                                  budowa pierwotna

10.        Belladonnae  radix - p.poprz.                 

11/11a. Levistici radix - p.poprz., p.podł.                                 korzenie dwuliściennych –              
                                                                                                  budowa wtórna     

12/12a. Taraxaci radix - p.poprz., p.podł.      

13/13a. Equisetum arvense – pęd zielony – p.poprz, skórka

14.   Convallaria majalis – łodyga kwiatostanowa – p.poprz.        

15.   Graminis rhizoma - p.poprz.                                             łodygi nad- i podziemne    
                                                                                                   jednoliściennych

16.   Calami  rhizoma - p.poprz.

17.   Adonis vernalis - łodyga -  p.poprz.                                

18.   Ruta graveolens – łodyga -  p.poprz.                                 łodygi nadziemne   
                                                                                                   dwuliściennych                    

19.   Saponaria officinalis – łodyga – p.poprz.                          (skórka jako tkanka  
                                                                                                    okrywająca)

20.    Bistortae rhizoma – p.poprz.

21.    Valeriana officinalis  - kłącze – p.poprz.                          kłącza dwuliściennych

22/22a. Quercus robur –   gałązka – p. poprz. i podł.

23/23a. Salix purpurea – gałązka – p.poprz. i podł.

24.    Foeniculi fructus – p.poprz.

25.    Lini semen – p.poprz.

26.    Trigonellae foenugraeci semen – p.poprz.

 


SPRAWDZIAN PRAKTYCZNY II - ZASADY

Sprawdzian trwa 1,5 godziny. Student otrzymuje dwa nieopisane preparaty.

1. Samodzielnie ogląda go pod mikroskopem pod odpowiednim powiększeniem i wykonuje
    rysunki

    - schematyczny, dla przekrojów poprzecznych wraz ze szczegółowym rysunkiem elementów diagnostycznych

    - szczegółowy wszystkich tkanek z elementami diagnostycznymi ze skórek i przekrojów podłużnych.

    Rysunki podpisuje, uwzględniając rodzaj preparatu i powiększenie mikroskopu. Wskazuje   
    istotne elementy i objaśnia je.

2. Podaje  po łacinie i po polsku nazwy rozpoznanego gatunku, rodziny, wyższego taksonu,          
    oglądanego organu (i jego stanu budowy).

3. Uzasadnia rozpoznanie:

    - organu

    - budowy pierwotnej lub wtórnej

    - klasy

    - gatunku rośliny

 

W celu zaliczenia sprawdzianu student musi rozpoznać oba preparaty !

Zasady oceniania

Rozpoznanie –      4  pkt.                                                                               

Rysunki –             5 pkt.

Uzasadnienie –     6  pkt.               

          _________________

            w sumie  15  pkt. x2 = 30 pkt.

nd       0 - 17

dst    18 - 20

ddb   21 - 23

db     24 - 26

pdb   27 - 28

bdb   29 - 30


 


 

Materiały do ćwiczeń


I semestr

 

__________________________________________________________________________________________

Zajęcia organizacyjne

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym – szczawian wapnia

ĆWICZENIE 1. ZWIĄZKI MINERALNE       (26-IX.2017r.; 02-X.2017 r.)

Sprawy organizacyjne dotyczące ćwiczeń.

Sposoby przygotowywania preparatów.

Posługiwanie się mikroskopem oraz dokumentacja obserwacji.

Materiał:

Cepae bulbus – cebula (łuski okrywające)

       Allium cepa L. – cebula

                      Rodzina: Alliaceae – czosnkowate (dawniej Liliaceae – liliowate)


 Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 2. ZWIĄZKI MINERALNE (09, 10-X.)

Materiał:

Convallariae herba  – ziele konwalii (okwiat)          

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                        Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Rhei radix  – korzeń rzewienia          

Rheum palmatum L. – rzewień palczasty

                        Rodzina: Polygonaceae – rdestowate

Saponariae radix  – korzeń mydlnicy

Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

                        Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Belladonnae radix  – korzeń pokrzyku         

Atropa belladonna L. – pokrzyk wilcza jagoda

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

KRZEMIONKA

Equiseti herba – ziele skrzypu

            Equisetum arvense L. – skrzyp polny

                                   Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

WĘGLAN WAPNIA

Liść figowca

Ficus elastica Roxb. – figowiec sprężysty

                           Rodzina: Moraceae – morwowate

Urticae folium – liść pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

                        Rodzina: Urticaceae – pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Pojęcie wydalin. Pojęcie idioblastu. Rola szczawianu wapnia w fizjologii komórek roślinnych. Formy krystaliczne szczawianu wapnia: jedyńce, druzy, rafidy, piasek krystaliczny, styloidy i inne. Znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia. Węglan wapnia i krzemionka w komórkach roślinnych – postać, lokalizacja i znaczenie. Identyfikacja substancji mineralnych występujących w komórkach roślinnych – charakterystyczne reakcje. Pojęcie i budowa cystolitu.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja druzów szczawianu wapnia w korzeniu rzewienia lub korzeniu mydlnicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja rafidów szczawianu wapnia w okwiecie konwalii

Wykonanie rysunku schematycznego przedstawiającego lokalizację kryształów

Wykonanie rysunku szczegółowego rafidów

  • Obserwacja piasku krystalicznego w korzeniu pokrzyku

Wykonanie rysunku szczegółowego idioblastu z uwzględnieniem komórek otaczających

  • Obserwacja listewek wysyconych krzemionką na powierzchni komórek przyszparkowych w skórce łodygi skrzypu

Wykonanie rysunku szczegółowego aparatu szparkowego i komórek otaczających

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – cystolitów w przekrojach poprzecznych przez liść figowca i liść pokrzywy

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę szczawianu wapnia i węglanu wapnia w fizjologii komórek roślinnych
  • potrafi rozróżnić poszczególne formy szczawianu wapnia w komórkach roślinnych i prawidłowo je nazwać
  • rozumie znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia i form węglanu wapnia
  • potrafi przyporządkować dane formy krystaliczne do poszczególnych preparatów
  • potrafi wyjaśnić rolę krzemionki w komórkach roślinnych
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie krzemionki
  • wie, w jaki sposób wykryć i odróżnić omawiane związki mineralne

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 3. MATERIAŁY ZAPASOWE W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH (16, 17-X.)

Materiał:

SKROBIA

Solani amylum  –  skrobia ziemniaka

            Solanum tuberosum L. –  ziemniak, psianka ziemniak

Solanaceae – psiankowate

Tritici amylum  –  skrobia pszenicy

            Triticum aestivum L. –  pszenica zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae – trawy)

Maydis amylum  –  skrobia kukurydzy

            Zea mays L.  –  kukurydza zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate

Oryzae amylum  –  skrobia ryżu

            Oryza sativa L.  -  ryż siewny

Poaceae – wiechlinowate

INULINA

Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

ŚLUZ

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimum L. – len zwyczajny

                           Linaceae – lnowate

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

            Plantago ovata Forssk. – babka jajowata

                        Plantaginaceae – babkowate

Althaeae radix – korzeń prawoślazu

            Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                        Malvaceae – ślazowate

 

HEMICELULOZA

Strychni semen – nasienie kulczyby

            Strychnos nux vomica L. – kulczyba wronie oko

                        Loganiaceae – połatowate

TŁUSZCZE, BIAŁKA

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Euphorbiaceae – wilczomleczowate

Tritici caryopsis – ziarniak pszenicy

Triticum aestivum L. – pszenica zwyczajna

                        Poaceae – wiechlinowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Polisacharydy występujące u roślin (celuloza, skrobia, inulina itp.), ich budowa chemiczna, właściwości i funkcje. Funkcja, synteza, lokalizacja i występowanie skrobi. Morfologia ziaren skrobi – złożoność, uwarstwienie, wielkość, kształt. Znaczenie skrobi dla człowieka. Zastosowanie skrobi w farmacji. Skrobie farmakopealne. Śluzy pochodzenia roślinnego – skład chemiczny, występowanie i funkcja, właściwości, zastosowanie przez człowieka. Ziarna aleuronowe – budowa, funkcja, lokalizacja, występowanie. Wykrywanie węglowodanów, białek i tłuszczów – charakterystyczne reakcje.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatów i obserwacja mikroskopowa skrobi farmakopealnych

Wykonanie rysunków szczegółowych

  • Reakcja mikrochemiczna skrobi ziemniaczanej z roztworem jodu w jodku potasu

Obserwacja mikroskopowa i sporządzenie notatki

  • Obserwacja sferokryształów inuliny w przekroju przez korzeń mniszka lekarskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja warstwy aleuronowej w przekroju przez ziarniak pszenicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja złożonych ziaren aleuronowych i kropel tłuszczu w nasieniu rącznika

Przygotowanie preparatu z bielma nasienia rącznika

Wykonanie rysunku szczegółowego

 

  • Obserwacja preparatu na bocznych mikroskopach – komórki śluzowe w przekroju przez korzeń prawoślazu wybarwione błękitem alcjańskim

Obserwacja i sporządzenie notatki

  • Obserwacja właściwości śluzu na przykładzie pęcznienia nasion lnu i babki jajowatej pod wpływem wody

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi omówić poznane na ćwiczeniach polisacharydy pochodzenia roślinnego (celuloza, skrobia, inulina, śluzy, hemiceluloza), pełnione przez nie funkcje, ich budowę chemiczną oraz właściwości i wynikające z tego znaczenie dla człowieka, szczególnie zastosowanie w farmacji
  • zna skrobie farmakopealne oraz potrafi je rozróżnić  w oparciu o obserwację mikroskopową
  • wie, w jakiej postaci występują materiały zapasowe w komórkach roślinnych (skrobia, inulina, tłuszcze, białka i sole mineralne) oraz gdzie są zlokalizowane
  • potrafi wyjaśnić rolę pełnioną przez ziarna aleuronowe i opisać ich budowę
  • zna charakterystyczne reakcje służące do wykrywania węglowodanów, tłuszczów i białek oraz rozumie ich znaczenie praktyczne
  • potrafi wymienić surowce farmaceutyczne stanowiące najpopularniejsze źródła poznanych materiałów zapasowych i zna ich zastosowanie
  • umie wyjaśnić różnice między właściwościami skrobi i celulozy wynikające z budowy chemicznej

 


Organizmy plechowe

ĆWICZENIE 4.  KRÓLESTWO:  FUNGI – GRZYBY WŁAŚCIWE. (23, 24-X.)

Tkanka rzekoma 

Materiał:

 

Mucor sp. – mukor, pleśniak

Rhizopus sp. – ryzopus, rozłożek

 

 

Klasa: Zygomycetes - sprzężniaki

 

 

Aspergillus sp. – kropidlak

Penicillium sp. – pędzlak

Secale cornutum – sporysz, przetrwalnik

grzyba Claviceps purpurea (Fries.) Tul. – buławinka czerwona

 

 

 

 

Klasa: Ascomycetes - workowce właściwe

 

 

Amonita phalloides Vaill. ex Fr. – muchomor sromotnikowy

Agaricus campestris L. – pieczarka polna

 

 

  Klasa: Basidiomycetes – podstawczaki

  Podklasa: Holobasidiomycetidae - pojedyńczopodstawkowe

 

Zagadnienia do przygotowania

Systematyka i charakterystyka grzybów. Rozmnażanie grzybów. Budowa grzybni, strzępek, owocników i sklerocjów. Pojęcie pleśni. Pojęcie, struktura i występowanie tkanki rzekomej - plektenchymy i pseudoparenchymy. Znaczenie biologiczne, lecznicze i działanie szkodliwe grzybów pleśniowych. Działanie szkodliwe i lecznicze Secale cornutum. Morfologia i nazwy gatunkowe podstawowych grzybów jadalnych i trujących występujących w Polsce. Toksyny muchomora sromotnikowego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja strzępek komórczakowych z hodowli pleśni (rodzaj MucorRhizopus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja strzępek przegrodzonych z hodowli pleśni (rodzaj PenicilliumAspergillus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja pseudotkanki w przekroju poprzecznym sporyszu (na bocznym mikroskopie)

Wykonanie rysunku pseudoparenchymy z warstwy obwodowej i plektenchymy z części rdzeniowej - notatka

  • Obserwacja morfologiczna wybranych podstawczaków

Wykonanie rysunku owocnika muchomora sromotnikowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę  biologiczną grzybów w środowisku
  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje grzybów pleśniowych  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane formy strzępek do odpowiednich taksonów
  • potrafi wyjaśnić szkodliwą rolę toksyn grzybów pleśniowych
  • rozumie znaczenie diagnostyczne skażeń grzybowych surowców i preparatów spożywczych, leczniczych i kosmetycznych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania gatunków grzybów
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie sporyszu
  • wie, w jaki sposób odróżnić omawiane gatunki grzybów wielkoowocnikowych

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 5. GLONY TKANKOWE (06, 07-XI.)

Królestwo: Chromista

Gromada: Phaeophyta - brunatnice

Materiał:

Fucus – plecha morszczynu

Fucus vesiculosus L. – morszczyn pęcherzykowaty

                     Rodzina: Fucaceae – morszczynowate

Zagadnienia do przygotowania:

Systematyka i charakterystyka glonów. Rozmnażanie glonów. Pojęcie plechy tkankowej. Przykłady glonów i ich zastosowanie w medycynie, kosmetologii i innych gałęziach przemysłu. Pojęcie agaru i jego źródła. Charakterystyka sinic i ich zastosowanie w medycynie i przemyśle.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Analiza morfologiczna plechy morszczynu.

Wykonanie rysunku poglądowego.

2. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczynu w przekroju poprzecznym.

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

3. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczyny w przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku szczegółowego części rdzeniowej niby-nerwu.

4. Obserwacja przykładowych rodzajów sinic w bocznych mikroskopach.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Student:

  • potrafi dokonać charakterystyki morfologicznej i anatomicznej plechy morszczynu pęcherzykowatego
  • umie scharakteryzować związki występujące w plesze Fucus
  • potrafi wymienić zastosowanie lecznicze surowca farmaceutycznego plechy Fucus
  • zna przykłady zastosowania sinic w medycynie i przemyśle

ĆWICZENIE 6.  CHROMOSOMY W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH (13, 14-XI.)

Materiał:

Cepae bulbus  cebula cebuli

            Allium cepa L. – cebula zwyczajna

                                   Rodzina: Alliaceae – czosnkowate  (dawniej Liliaceae –liliowate)

 

Wierzchołki wzrostu korzeni  cebuli barwione acetoorceiną - naturalne i poddane działaniu substancji cytostatycznej pochodzenia roślinnego – kolchicyny.

 

Zagadnienia do przygotowania:

 Cykl życiowy komórki, podziały: mitotyczny i mejotyczny  i ich fazy. Wrzeciono kariokinetyczne. Zaburzenia mitozy, aberracje chromosomów. Cytostatyki i ich znaczenie. Zastosowanie kolchicyny. Poliploidy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

 1. Sporządzenie notatki o metodzie wykonywania preparatów do analizy cytologicznej

2. Obserwacja chromosomów  w komórkach merystemu wierzchołkowego korzonka cebuli.

    Wykonanie rysunku szczegółowego z kilku faz podziału mitotycznego

3. Obserwacja chromosomów w komórkach  merystematycznych  z korzonka cebuli, poddanych

    działaniu kolchicyny

    Wykonanie rysunku szczegółowego tzw. C-mitozy

4. Sporządzenie notatki o  testach fitobiologicznych.

    Obserwacja makroskopowa  materiału do testu Allium

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia

Student :

  • zna budowę  i typy chromosomów
  • wie, gdzie w organach roślinnych  zlokalizowane są komórki w stadium podziału
  • zna  (teoretycznie) sposoby barwienia chromosomów i przygotowywania preparatów do analizy cytologicznej
  • potrafi opisać cykl komórkowy i jego kolejne fazy
  • potrafi omówić proces  mitotycznego podziału jądra komórkowego (kariokinezę)  i całej komórki  roślinnej (cytokinezę)
  • rozumie znaczenie wrzeciona kariokinetycznego w podziałach komórkowych i mechanizm działania wybranych cytostatyków
  • potrafi omówić proces mejozy i zachodzącą  rekombinację materiału genetycznego
  • zna pojęcia chiazmy, endomitoza, poliploidalność cytostatyk, trucizna mitotyczna, antymitotyk, lek onkologiczny
  • zna przykłady i znaczenie poliploidów  roślin leczniczych,
  • umie omówić i rozumie znaczenie testów fitobiologicznych

TKANKI WŁAŚCIWE

ĆWICZENIE 7. TKANKI OKRYWAJĄCE (20, 21-XI.)

Materiał:

Digitalis lanatae folium – liść naparstnicy wełnistej

                     Digitalis  lanata  Ehrhart. – naparstnica wełnista

                                      Rodzina: Scrophulariaceae – trędownikowate

Stramoni folium – liść bielunia

             Datura stramonium L. – bieluń dziędzierzawa

                                      Rodzina: Solanaceae – psiankowate

WŁOSKI SMARDZOWATE

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki lancetowatej

            Plantago lanceolata L. – babka lancetowata

                                      Rodzina: Plantaginaceae – babkowate

WŁOSKI KRZACZKOWATE

Althaeae folium – liść prawoślazu

          Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                                   Rodzina: Malvaceae – malwowate

WŁOSKI DRZEWIASTE

Lavandulae flos – kwiat lawendy

           Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

                                   Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                   (dawniej Labiatae - wargowe)

WŁOSKI BLIŹNIACZE

Arnicae flos – kwiat arniki

         Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                                   Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                  (dawniej Compositae – złożone)

BRODAWKI – PAPILLE

Okwiat konwalii

        Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                                   Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate

                                   (dawniej Liliaceae –liliowate)

WŁOSKI T-OWATE

Absinthii herba – ziele piołunu

        Artemisia absinthium L. – bylica piołun

                                      Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                      (dawniej Compositae – złożone

Zagadnienia do przygotowania:

Histologia, podział tkanek roślinnych, tkanka właściwa a tkanka rzekoma (definicje), tkanki stałe i tkanki twórcze. Tkanka okrywająca pierwotna - epiderma (skórka), aparaty szparkowe, włoski okrywające jako wytwory epidermy i cechy diagnostyczne w rozpoznawaniu surowców leczniczych.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Obserwacja różnych typów włosków okrywających w liściu naparstnicy wełnistej i

    bielunia. Porównanie liczby i typów włosków obecnych na liściach obu gatunków -  na

    przekrojach poprzecznych liści i w widoku z góry na epidermie. Wykonanie rysunków.

2. Obserwacja włosków maczugowatych na epidermie liścia bielunia – wykonanie rysunku.

3. Obserwacja włosków  krzaczkowatych na przekroju poprzecznym liścia prawoślazu

    (rysunek) i bliźniaczych na kwiatach arniki.

4. Obserwacje włosków smardzowatych , drzewiastych  i  T-owatych - jako przykłady cech  

    odróżniających surowce lecznicze z grupy Folium.

5. Obserwacja papilli na szczytach okwiatu konwalii (rysunki - lokalizacja i rysunek 

    szczegółowy).

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia.

Student:

  • zna budowę, funkcję  i typy włosków okrywających
  • wie, które włoski są charakterystyczne dla wybranych surowców leczniczych z grupy Folium
  • rozumie znaczenie włosków okrywających jako cechy diagnostycznej surowców
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z liści znaleźć włoski okrywające i rozpoznać ich budowę na przekroju poprzecznym liści  i widoku „z góry” na epidermie.

TKANKI WŁAŚCIWE

ĆWICZENIE 8. TKANKI  WZMACNIAJĄCE (27, 28-XI.)

 Materiał:                                        ZWARCICA 

Łodyga dzikiego bzu czarnego

                                   Sambucus nigra L. – dziki bez czarny

                                               Rodzina: Caprifoliaceae – przewiertniowate

Łodyga jasnoty białej

                                   Lamium album L. – jasnota biała

                                               Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                                                  (dawniej wargowe)

Łodyga pokrzywy zwyczajnej

                                   Urtica dioica L. –pokrzywa zwyczajna

                                               Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

TWARDZICA

Quercus cortex – kora dębu

                                   Quercus robur L. – dąb szypułkowy

                                   Quercus sessilis Ehrh. – dąb bezszypułkowy

                                               Rodzina:  Fagaceae – bukowate

Thaeae folium – liść herbaty

Camelia sinensis (Thea sinensis L. ) – herbata chińska

                                               Rodzina:  Cameliaceae – herbatowate

Ogonek liściowy grążela żółtego

                                   Nuphar luteum – grążel żółty

                                               Rodzina:  Nymphaeaceae – grzybieniowate

Zagadnienia do przygotowania:

Rodzaje tkanek wzmacniających. Cechy tkanek wzmacniających i ich rozmieszczenie w organach roślinnych. Różnice w budowie i lokalizacji kolenchymy i sklerenchymy w roślinach. Rodzaje kolenchymy i sklerenchymy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego łodygi bzu czarnego i rozpoznanie kolenchymy płatowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.
  2. Obserwacja mikroskopowa p. poprzecznego łodygi jasnoty białej i rozpoznanie kolenchymy kątowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • Zna cechy budowy, funkcje i lokalizacje kolenchymy (zwarcicy)
  • Zna typy kolenchymy
  • Umie wymienić gatunki roślin, w których obserwował tkankę
  • Zna cechy budowę, funkcje i lokalizacje sklerenchymy (twardzicy)
  • Zna rodzaje sklerenchymy i rozumie znaczenie diagnostyczne obecności różnych typów tej tkanki w surowcach leczniczych
  • Rozumie konieczność obserwacji mikroskopowej tkanej zarówno w przekroju poprzecznym organu, jak i w przekroju podłużnym – w celu rozpoznania ich budowy
  • Umie wymienić gatunki roślin, (nazwy polskie i łacińskie), w których obserwował różne typy sklerenchymy
  • Potrafi wymienić różnice w budowie, funkcji i lokalizacji obu tkanek wzmacniających
  • Potrafi znaleźć w preparatach (p.poprz. i p.podł.) tak zwane włókna okrysztalone i  pierścień mechaniczny (wzmacniający)
  • Umie podać przykłady roślin posiadających włókna o znaczeniu przemysłowym

Tkanki właściwe

ĆWICZENIE 9.  POWIERZCHNIOWE UTWORY WYDZIELNICZE (GRUCZOŁY ZEWNĘTRZNE) (04, 05-XII.)

Materiał:

Włoski gruczołowe różyczkowate typu Lamiaceae (Labiatae)

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate (wargowe)

Mentha piperita L. – mięta pieprzowa

Menthae piperitae folium - liść mięty pieprzowej

 

             Melissa officinalis L. – melisa lekarska

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

 

            Salvia officinalis L. – szałwia lekarska

Salviae officinalis folium - liść szałwii lekarskiej

 

            Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

Lavandulae flos kwiat lawendy

 

Włoski gruczołowe dwoinkowate typu Asteraceae

Rodzina: Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

 

   Matricaria recutita L. (=Chamomilla recutita (L.) Rauchert) – rumianek pospolity

                        Matricariae flos - kwiat rumianku

                        Koszyczek rumianku – (Chamomillae anthodium) 

                       

              Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                         Arnicae flos - kwiat arniki

Zagadnienia do przygotowania:

Gruczoły zewnętrzne u roślin. Powstawanie włosków gruczołowych. Odróżnianie dwóch charakterystycznych typów włosków: Lamiaceae (włoski różyczkowate) oraz Asteraceae (włoski dwoinkowate). Budowa włoska różyczkowatego i dwoinkowatego. Olejki eteryczne – skład i zastosowanie lecznicze. Typy aparatów szparkowych występujących w epidermie liści roślin z omawianych rodzin. Gatunki lecznicze i użytkowe z rodzin Lamiaceae i Asteraceae.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae w przekroju poprzecznym przez liść mięty pieprzowej w widoku z boku.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae na skórce z liścia mięty pieprzowej w widoku          z góry.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Asteraceae na kwiecie rurkowatym arniki górskiej w widoku z boku.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Przygotowanie preparatu z kwiatów rurkowatych z koszyczka rumianku  i obserwacja      

      mikroskopowa  włosków gruczołowych i ziaren pyłku.Wykonanie rysunku szczegółowego włoska dwoinkowatego w widoku z góry  i z boku na tle korony lub zalążni oraz ziaren pyłku.

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – włosków gruczołowych  typu Lamiaceae w przekrojach poprzecznych przez kwiat lawendy, liść szałwii oraz melisy.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna budowę i funkcję włosków gruczołowych
  • zna działanie farmakologiczne olejków eterycznych
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy włosków gruczołowych i wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z surowca leczniczego rozpoznać włoski gruczołowe i określić ich budowę w widoku z boku i z góry

Tkanki właściwe

ĆWICZENIE 10.  TKANKI WYDZIELNICZO-WYDALNICZE (11, 12-XII.)

Materiał:

KOMÓRKI MLECZNE /RURY MLECZNE/

Taraxaci radix – korzeń mniszka

            Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Rodzina: Asteraceae – astrowate

KOMÓRKI OLEJKOWE

Lauri folium – liść wawrzynu

            Laurus nobilis L. – wawrzyn szlachetny

Rodzina: Lauraceae – wawrzynowate

 

ZBIORNIKI WYDZIELNICZE

  Inulae radix – korzeń omanu

            Inula helenium L.– oman wielki

Rodzina: Asteraceae – astrowate

   Hyperici herba – ziele dziurawca

            Hypericum perforatum L. – dziurawiec zwyczajny

Rodzina: Hypericaceae - dziurawcowate

PRZEWODY WYDZIELNICZE

Levistici radix – korzeń lubczyku

            Levisticum officinale Koch. – lubczyk lekarski

                        Rodzina: Apiaceae - selerowate

Pini folium – liść sosny

            Pinus silvestris L. – sosna zwyczajna              

                  Rodzina: Pinaceae - sosnowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Układy wydzielniczo-wydalnicze. Znajomość definicji i charakterystyk: rury mleczne, komórki olejkowe, zbiorniki wydzielnicze, przewody wydzielnicze, smugi olejkowe, wydzielina, wydalina, idioblasty, epitet wydzielniczy, wydalacz. Sposoby powstawania zbiorników (schizogeniczny, lizygeniczny, schizolizygeniczny). Skład chemiczny wydalin i wydzielin.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja rur mlecznych  na przekroju poprzecznym i podłużnym korzenia mniszka lekarskiego. Wykonanie rysunku szczegółowego.
  2. Obserwacja komórek olejkowych na przekroju poprzecznym liścia wawrzynu.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja zbiornika wydzielniczego na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia omanu.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja przewodu wydzielniczego  na przekroju poprzecznym i podłużnym  korzenia      lubczyka

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  1. Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – przewodów wydzielniczych w przekroju poprzecznym liścia sosny oraz zbiorników wydzielniczych w liściu dziurawca.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje utworów wydzielniczo-wydalniczych wewnątrztkankowych oraz wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi przyporządkować dane utwory do odpowiedniej rodziny i podać przykłady występowania w konkretnych gatunkach
  • potrafi podać różnice pomiędzy przewodem a zbiornikiem wydzielniczym

potrafi podać cechy różniące wydalinę od wydzieliny


Tkanki właściwe

ĆWICZENIE 11.  TKANKI PRZEWODZĄCE (08, 09-I.2018 r.)

Materiał:

Łodyga przestępu

            Bryonia alba L. – przestęp biały

                        Rodzina:  Cucurbitaceae – dyniowate

Skrawki barwione floroglucyną w stężonym kwasie solnym.

Łodyga pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Tkanka przewodząca - budowa i funkcje. Budowa i typy wiązek przewodzących. Typy naczyń przewodzących.  Znajomość składników tkanek przewodzących  w ewolucji świata roślinnego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatu (barwienie floroglucyną w stężonym kwasie solnym) i obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego przez łodygę przestępu białego,
  • Obserwacja wiązki przewodzącej bikolateralnej w łodydze przestępu białego  na przekroju poprzecznym.

Wykonanie schematu wiązki bikolateralnej oraz rysunku szczegółowego fragmentu protoksylemu.

  • Obserwacja typów naczyń w łodydze przestępu białego  na przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku naczyń protoksylemu i metaksylemu.

  • Obserwacja tkanki przewodzącej w łodydze pokrzywy – na bocznym mikroskopie.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • umie scharakteryzować tkankę przewodzące
  • potrafi podać typy wiązek przewodzących,  charakterystykę i miejsce występowania
  • potrafi wymienić  i opisać typy naczyń
  • potrafi scharakteryzować budowę i działalność miazgi

 


ĆWICZENIE 12. Sprawdzian teoretyczny I i powtórka do sprawdzianu praktycznego I  (15, 16 .I. 2018 r.)

 Oglądanie preparatów: budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 


Budowa anatomiczna organów roślinnych

ĆWICZENIE 13. BUDOWA LIŚCIA IZOLATERALNEGO/EKWIFACJALNEGO (22, 23-I.2018 r.)

Materiał:

Liść konwalii

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

Rodzina:  Convallariaceae - konwaliowate

Rutae folium - liść ruty

                Ruta graveolens L. – ruta zwyczajna

                               Rodzina: Rutaceae – rutowate

Liść dziurawca

Hypericum perforatum L. – dziurawiec  zwyczajny

                               Rodzina:  Hypericaceae 

                                                        dziurawcowate                                                                                                                                                                                                                                                        

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy jednakostronnej w przekroju poprzecznym przez liść konwalii.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych oraz elementów diagnostycznych na powierzchni                                                                                skórki liścia konwalii.

            Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy mezofilu, zbiorników wydzielniczych na przekroju poprzecznym przez liść ruty.

             Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, zbiorników wydzielniczych oraz innych elementów diagnostycznych na powierzchni skórki ruty.
  • Preparaty na bocznych mikroskopach – liść dziurawca na przekróju poprzecznym oraz skórka liścia – obserwacja zbiornika olejkowego i hyperycynowego oraz aparatów szparkowych.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia izolateralnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście konwalii i ruty w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

Budowa anatomiczna organów roślinnych

ĆWICZENIE 14: BUDOWA LIŚCIA BIFACJALNEGO (29, 30-I. 2018 r.)

Materiał:

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

                Melissa officinalis L. – melisa lekarska

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

Vitis idaeae folium – liść borówki brusznicy

Vaccinium vitis idaea L. – borówka brusznica

Rodzina:  Ericaceae - wrzosowate

Uvae-ursi folium – liść mącznicy lekarskiej

                Arctostaphylos uva-ursi L. – mącznica lekarska

                               Rodzina: Ericaceae – wrzosowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój i funkcje liści. Typy i modyfikacje liści. Cechy liścia. Morfologia liści klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Morfologia i anatomia liści ekwifacjalnych i bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja budowy morfologicznej liścia melisy lekarskiej, borówki brusznicy 
    i mącznicy lekarskiej.

Wykonanie rysunku schematycznego morfologii liścia.

  • Obserwacja budowy grzbieto-brzusznej w przekroju poprzecznym przez liść melisy, borówki i mącznicy.

Wykonanie rysunku schematycznego anatomii liścia oraz rysunku szczegółowego intervenium liścia.

  • Obserwacja budowy aparatów szparkowych, kształtu komórek skórki oraz elementów diagnostycznych (różne typy włosków) na powierzchni skórki liści melisy, borówki i mącznicy.

              Wykonanie rysunku szczegółowego.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • zna funkcję i budowę liści
  • zna i umie rozpoznać tkanki liścia
  • zna budowę liścia bifacjalnego
  • umie określić typy aparatów szparkowych
  • potrafi rozpoznać mikroskopowo liście melisy, borówki i mącznicy w oparciu o znajomość tkanek i elementów diagnostycznych

 


ĆWICZENIE 15.  SPRAWDZIAN PRAKTYCZNY I  (05, 06-I I.2018 r.)

Rozpoznawanie preparatów. Przedstawienie głównych cech budowy         
                                               (charakterystyka), elementy diagnostyczne. Zakres: budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 


 

II semestr


Budowa anatomiczna organów roślinnych


ĆWICZENIE 16: BUDOWA PIERWOTNA KORZENIA (II.2018)

Materiał:

 Korzeń tataraku

            Acorus calamus L. – tatarak zwyczajny

Rodzina: Araceae – obrazkowate

Korzeń kosaćca

Iris germanica L. – kosaciec niemiecki, irys niemiecki

Rodzina:  Iridaceae – kosaćcowate                                             

Primulae radix – korzeń pierwiosnki

            Primula officinalis L. /Hill./ – pierwiosnek lekarski

                        Rodzina: Primulaceae – pierwiosnkowate

 Valerianae radix – korzeń kozłka

            Valeriana officinalis L. – kozłek lekarski

                        Rodzina: Valerianaceae – kozłkowate

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje korzenia. Typy korzeni. Rozwój korzenia i powstawanie korzeni bocznych. Morfologia i anatomia korzeni o budowie pierwotnej roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych. Tkanka okrywająca, kora pierwotna i walec osiowy, wiązki przewodzące korzeni. Korzenie farmakopealne.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin jednoliściennych: tataraku i kosaćca

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

  • Obserwacja anatomii korzeni o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym korzeni roślin dwuliściennych: pierwiosnka i kozłka

Wykonanie rysunku schematycznego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń:

  • Zna funkcje i budowę korzeni
  • Zna budowę morfologiczną i anatomiczną korzeni o budowie pierwotnej
  • Rozróżnia elementy budowy morfologicznej i anatomicznej korzeni roślin klasy jednoliściennych i dwuliściennych
  • Umie rozpoznać endodermę o różnych typach komórek (U-kształtne, z pasemkami Caspary’ego), zlokalizować elementy łyka i drewna
  • Umie rozpoznać cechy diagnostyczne typowe dla poszczególnych surowców

 

BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

 

ĆWICZENIE 18. Budowa łodyg zielnych: BUDOWA PĘDU SKRZYPU (2018 r.)

Materiał:

 

Pęd skrzypu

Equisetum arvense L. – skrzyp polny

Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje pędu. Typy pędów. Morfologia i anatomia pędu skrzypu. Tkanka okrywająca, kora pierwotna, walec osiowy, tkanka mechaniczna, wiązki przewodzące, kanały powietrzne. Gatunki skrzypów występujące w Polsce.

 

Wykonanie ćwiczenia:

Obserwacja anatomii pędu skrzypu polnego o budowie pierwotnej w przekroju poprzecznym.  Obserwacja lokalizacji kanałów powietrznych, tkanki mechanicznej i miękiszu zieleniowego, endodermy (z pasemkami Caspary’ego) oraz rozmieszczenie i typ wiązek.

Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego tkanki przewodzącej.

Obserwacja anatomiczna skórki pędu skrzypu z uwzględnieniem kształtu komórek skórki i  typu aparatu szparkowego. Obserwacja aparatu szparkowego z listewkami inkrustowanymi krzemionką w komórkach przyszparkowych.

Wykonanie rysunku szczegółowego fragmentu skórki z aparatem szparkowym.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Zna funkcje, rodzaje i budowę pędów.

Zna budowę morfologiczną dwóch rodzajów pędów skrzypu (płone, zarodnionośne).

Zna budowę anatomiczną pędu skrzypu (przekrój poprzeczny, skórka).

Zna lokalizacje krzemionki w aparacie szparkowym. 

 

 


 

ĆWICZENIE 19. BUDOWA  ŁODYGI NADZIEMNEJ I PODZIEMNEJ JEDNOLIŚCIENNYCH (2018 r.)

Materiał:

Głąbik konwalii

            Convallaria maialis L. konwalia majowa

Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate

 

Graminis rhizoma – kłącze perzu

            Agropyron repens /L./ P.B. – perz pospolity

                        Rodzina: Poaceae – wiechlinowate (dawniej trawy)

 

Calami rhizoma - kłącze tataraku

Acorus calamus L. tatarak zwyczajny

Rodzina: Araceae – obrazkowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Definicja i funkcje łodygi. Budowa morfologiczna i  anatomiczna łodygi nadziemnej i podziemnej  roślin jednoliściennych. Porównanie obecności i lokalizacji wiązek sitowo-naczyniowych oraz podziału na korę pierwotną i walec osiowy w łodydze podziemnej. Struktura kory pierwotnej (hipoderma, miękisz, endoderma, wiązki przewodzące) i walca osiowego (perycykl, miękisz, wiązki przewodzące) w łodydze podziemnej. Budowa wiązki sitowo-naczyniowej. Skład części sitowej (rurki sitowe, komórki przyrurkowe) oraz części naczyniowej (protoksylem, metaksylem)

Wykonanie ćwiczenia:

Obserwacja  anatomiczna głąbika konwalii na przekroju poprzecznym (epiderma, miękisz zieleniowy, sklerenchyma, wiązki kolateralne zamknięte,  miękisz bezzieleniowy).

Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego głąbika konwalii na przekroju poprzecznym.

Obserwacja  anatomiczna kłącza perzu na przekroju poprzecznym (epiderma, hipoderma sklerenchymatyczna, kora pierwotna z endodermą U-owato zgrubiałą, perycykl sklerenchymatyczny, położenie wiązek leptocentrycznych w korze pierwotnej oraz kolateralnych zamkniętych w walcu osiowym, kanał powietrzny).

Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego kłącza perzu na przekroju poprzecznym.

Obserwacja  anatomiczna kłącza tataraku na przekroju poprzecznym (epiderma, hipoderma, kora pierwotna z endodermą i miękiszem powietrznym, perycykl, położenie wiązek leptocentrycznych w walcu osiowym oraz kolateralnych zamkniętych w korze pierwotnej, komórki olejkowe).

Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego kłącza tataraku na przekroju poprzecznym.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Zna funkcje, rodzaje i budowę łodygi nadziemnej i podziemnej  roślin jednoliściennych.

Zna różnice anatomiczne pomiędzy łodygą nadziemną i podziemną.

Zna budowę anatomiczną głąbika konwalii, kłącza perzu i kłącza tataraku (przekrój poprzeczny) z wyszczególnieniem cech diagnostycznych.


BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

ĆWICZENIE 20. BUDOWA  ŁODYGI NADZIEMNEJ I PODZIEMNEJ DWULIŚCIENNYCH (2018 r.)

Materiał:

Łodyga miłka

Adonis vernalis L. miłek wiosenny

            Rodzina: Ranunculaceae – jaskrowate

Łodyga ruty

            Ruta graveolens L.ruta ogrodowa

Rodzina: Rutaceae – rutowate

Łodyga mydlnicy

            Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Łodyga dziurawca

            Hypericum perforatum L. dziurawiec zwyczajny

Rodzina: Hypericaceae – dziurawcowate

Kłącze wężownika (Bistortae rhizoma)

            Polygonum bistorta L. – rdest wężownik

Rodzina: Polygonaceae - rdestowate

Kłącze kozłka

            Valeriana officinalis L.kozłek lekarski

                        Rodzina: Valerianaceae – kozłkowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Budowa morfologiczna i anatomiczna łodygi nadziemnej i podziemnej  roślin dwuliściennych. Przebieg przyrostu wtórnego na grubość. Porównanie budowy pierwotnej i wtórnej łodygi z wyszczególnieniem struktury kory pierwotnej (hipoderma, miękisz, endoderma) i walca osiowego (perycykl, wiązki przewodzące kolateralne otwarte, promienie rdzeniowe, rdzeń miękiszowy) w łodydze o budowie pierwotnej oraz obecności tkanek wtórnych (peryderma, kambium, ksylem wtórny i łyko wtórne) w łodydze o budowie wtórnej. Struktura łyka i ksylemu.

Wykonanie ćwiczenia:

1a) Obserwacja  anatomiczna łodygi o budowie pierwotnej  miłka wiosennego na przekroju poprzecznym (epiderma; kora pierwotna składająca się z kolenchymy, miękiszu zieleniowego i bezzieleniowego, endodermy w postaci pochwy skrobionośnej; walec osiowy składający się z perycyklu sklerenchymatycznego, wiązek kolateralnych otwartych, miękiszowego rdzenia łodygi).

1b) Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego łodygi miłka wiosennego na przekroju poprzecznym.

2a) Obserwacja anatomiczna łodygi o budowie wtórnej ruty zwyczajnej na przekroju poprzecznym (epiderma, kolenchymatyczna hipoderma, zbiorniki wydzielnicze, miękisz kory pierwotnej, endoderma, pozostałość po perycyklu w postaci pęków włókien sklerenchymatycznych, floem pierwotny i wtórny, miazga łyko-drzewna, ksylem wtórny, ksylem pierwotny, rdzeń).

2b) Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego łodygi ruty zwyczajnej na przekroju poprzecznym.

3a) Obserwacja anatomiczna łodygi o budowie wtórnej mydlnicy lekarskiej na przekroju poprzecznym (epiderma, kora pierwotna, endoderma, szeroki perycykl sklerenchymatyczny, floem pierwotny i wtórny, kambium, ksylem wtórny i pierwotny, rdzeń)

3b) Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego łodygi mydlnicy lekarskiej na przekroju poprzecznym.

4a) Obserwacja anatomiczna kłącza kozłka lekarskiego na przekroju poprzecznym (peryderma, kora pierwotna z miękiszem spichrzowym i endodermą, walec osiowy, wiązki przewodzące kolateralne otwarte).

4b) Wykonanie rysunku schematycznego kłącza kozłka lekarskiego na przekroju poprzecznym.

5a) Obserwacja anatomiczna kłącza rdestu wężownika na przekroju poprzecznym

(peryderma, wiązki przewodzące kolateralne otwarte, miękisz).

5b) Wykonanie rysunku schematycznego kłącza rdestu wężownika na przekroju poprzecznym.

Boczne mikroskopy

6a) Obserwacja anatomiczna łodygi dziurawca zwyczajnego na przekroju poprzecznym.

6b) Obserwacja anatomiczna łodygi pokrzywy zwyczajnej na przekroju poprzecznym.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Zna różnice pomiędzy łodygami jednoliściennych i dwuliściennych

 Zna różnice pomiędzy budową anatomiczną łodyg o budowie pierwotnej i wtórnej.

Zna różnice anatomiczne pomiędzy łodygą nadziemną i podziemną roślin dwuliściennych.

Zna budowę anatomiczną łodygi miłka, ruty, mydlnicy, dziurawca, pokrzywy oraz kłącza kozłka i wężownika z wyszczególnieniem cech diagnostycznych.

 


BUDOWA ŁODYG ZDREWNIAŁYCH

Ćwiczenie 21   BUDOWA GAŁĄZEK  (2018 r.)                     

     

Materiał:

Gałązka wierzby                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

Salix purpurea L. wierzba purpurowa

            Rodzina: Salicaceae – wierzbowate

Gałązka dębu

            Quercus robur L.dąb szypułkowy

            Quercus sessilis Ehrh. – dąb bezszypułkowy

Rodzina: Fagaceae – bukowate

 

Surowce lecznicze:

Salicis cortex – kora wierzby

Quercus cortex – kora dębu

 

Zagadnienia do przygotowania:

Budowa morfologiczna i anatomiczna gałązek. Przebieg przyrostu wtórnego na grubość. Tkanki twórcze odpowiedzialne za przyrost na grubość (kambium, fellogen). Tkanki stałe wtórne (korek, peryderma powierzchniowa, peryderma głębinowa, kora wtórna, drewno wtórne). Lokalizacja: cortex i lignum, słoi przyrostu rocznego, drewna wiosennego i letniego, bieli i twardziel, martwicy korkowej, przetchlinek.

Wykonanie ćwiczenia:

1a) Obserwacja  anatomiczna gałązki dębu na przekroju poprzecznym (peryderma z korkiem właściwy, kora pierwotna, perycykliczny pas mechaniczny, kora wtórna z włóknami łykowymi i promieniami rdzeniowymi pierwotnymi i wtórnymi, kambium, ksylem wtórny z pierścieniami przyrostu letniego i wiosennego oraz promieniami rdzeniowymi pierwotnymi i wtórnymi, ksylem pierwotny, rdzeń).

1b) Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego gałązki dębu na przekroju poprzecznym.

2a) Obserwacja  anatomiczna gałązki wierzby na przekroju poprzecznym (peryderma z korkiem pozornym, kora pierwotna, włókna perycykliczne, kora wtórna z włóknami łykowymi i promieniami rdzeniowymi pierwotnymi i wtórnymi, kambium, ksylem wtórny z pierścieniami przyrostu letniego i wiosennego oraz promieniami rdzeniowymi pierwotnymi i wtórnymi, ksylem pierwotny, rdzeń).  

2b) Wykonanie rysunku schematycznego oraz szczegółowego gałązki wierzby na przekroju poprzecznym.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

 

Zna budowę anatomiczną gałązki dębu oraz wierzby z wyszczególnieniem cech diagnostycznych.

Zna różnice anatomiczne pomiędzy korkiem właściwym a korkiem pozornym.

Zna różnice pomiędzy drewnem wiosennym a letnim.

Zna składniki drewna wtórnego oraz łyka wtórnego.

Zna położenie cortex i lignum, bieli i twardzieli, martwicy korkowej, przetchlinek.

Umie ocenić wiek gałązek po słojach przyrostu rocznego.

s New Roman";mso-fareast-language:PL'>

 

Zna różnice pomiędzy łodygami jednoliściennych i dwuliściennych

 Zna różnice pomiędzy budową anatomiczną łodyg o budowie pierwotnej i wtórnej.

Zna różnice anatomiczne pomiędzy łodygą nadziemną i podziemną roślin dwuliściennych.

Zna budowę anatomiczną łodygi miłka, ruty, mydlnicy, dziurawca, pokrzywy oraz kłącza kozłka i wężownika z wyszczególnieniem cech diagnostycznych.

 


Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 22. KWIATY, OWOCE, NASIONA      (2018 r.)

Materiał:

Trigonellae foenugraeci semen – nasienie kozieradki                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Trigonella foenum graecum L. kozieradka pospolita

            Rodzina: Fabaceae – bobowate

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimumlen zwyczajny

Rodzina: Linaceae – lnowate

Nasiono fasoli

            Phaseolus vulgaris L. – fasola zwyczajna

                        Rodzina: Fabaceae – bobowate      (dawniej Papilionaceae – motylkowate)

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Rodzina: Euphorbiaceae - wilczomleczowate

Zagadnienia do przygotowania:

Podział i charakterystyka kwiatów i kwiatostanów. Powstawanie nasion.  Pojęcia : nasiona bielmowe, bezbielmowe, obielmowe (z przykładami). Budowa morfologiczna i anatomiczna nasion. Znaczenie biologiczne, lecznicze i spożywcze wybranych nasion. Nasiona jako surowce  lecznicze – przykłady.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja morfologiczna różnych typów nasion. Rozpoznanie części składowych nasion.

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja anatomiczna przekroju poprzecznego nasiona lnu zwyczajnego i kozieradki pospolitej

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi rozróżnić poszczególne typy kwiatów i kwiatostanów  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane typy kwiatostanów  do odpowiednich taksonów (rodzin)
  • potrafi opisać powstawanie nasion
  • zna rolę  biologiczną kwiatów i nasion
  • zna przykłady nasion leczniczych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania nasion
  • zna budowę morfologiczną i anatomiczną wybranych nasion

   


Budowa anatomiczna organów roślinnych

ĆWICZENIE 23. BUDOWA OWOCÓW SUCHYCH (05,06/04/2017 r.)

Charakterystyka  roślin z Rodzin

Apiaceae, Fabaceae, Brassicaceae.

Materiał:

Owoce suche pękające:

Owoc ostróżki, ostróżeczki, orlika

            Delphinium L. - ostróżka

Consolida regalis S.F.Gray ostróżeczka polna

Aquilegia L. - orlik

                        Rodzina : Ranunculaceae – jaskrowate

Phaseoli fructus – owoc fasoli

            Phaseolus vulgaris L. – fasola zwyczajna

                        Rodzina: Fabaceae – bobowate      (dawniej Papilionaceae – motylkowate)

Sinapis albae fructus – owoc gorczycy białej

Sinapis alba L. – gorczyca biała

Owoc tasznika pospolitego

Capsella bursa-pastoris L. Med. – tasznik pospolity

            Rodzina: Brassicaceae – kapustowate  (dawniej Cruciferaekrzyżowe)

Owoc dziurawca

Hypericum perforatum L. – dziurawiec  zwyczajny

                        Rodzina:  Hypericaceae – dziurawcowate

Owoc bielunia

Datura stramonium L. bieluń dziędzierzawa

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

Gossypi fructus – owoc bawełny

Gossypium sp. – bawełna

  Rodzina: Malvaceae – ślazowate

Owoce suche niepękające:

Foeniculi fructus – owoc kopru

Foeniculum capillaceum Gilib. – koper włoski

Anisi fructus – owoc anyżu

            Pimpinella ani sum L. biedrzeniec anyż

Carvi fructus – owoc kminku

Carum carvi L. – kminek zwyczajny

Coriandri fructus – owoc kolendry

Coriandrum sativum L. – kolendra siewna

Rodzina: Apiaceae – selerowate   (dawniej Umbelliferae - baldaszkowate)

Helianthi fructus – owoc słonecznika

Helianthus annuus L. – słonecznik zwyczajny

Rodzina: Asteraceae – astrowate

Coryli fructus – owoc leszczyny

Corylus avellana L. –  leszczyna pospolita

Rodzina: Betulaceae – brzozowate

Tritici fructus – owoc pszenicy

            Triticum vulgare Vill. (syn. T. aestivum) – pszenica zwyczajna

                        Rodzina: Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae- trawy)

Owoc klonu, jesionu

            Fraxinus excelsior L.jesion wyniosły

                        Rodzina: Oleaceae - oliwkowate

            Acer platanoides L. – klon zwyczajny

Rodzina: Aceraceae - klonowate

Zagadnienia do przygotowania:

Powstawanie owoców. Podział i charakterystyka owoców.  Pojęcia : owoc prawdziwy, rzekomy, owoce złożone, owocostany (z przykładami). Budowa owocni. Struktura i występowanie owoców suchych i mięsistych. Znaczenie biologiczne, lecznicze i spożywcze wybranych owoców. Owoce jako surowce  lecznicze - przykłady. Morfologia i nazwy  jadalnych i trujących owoców. Cechy morfologiczne farmakopealnych owoców z rodziny Apiaceae. Charakterystyka ogólna rodzin :

 

Apiaceae, Fabaceae, Brassicaceae (typy kwiatostanów, budowa kwiatów, typy owoców, główni przedstawiciele- ważne gatunki lecznicze, spożywcze, inne użytkowe).

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja morfologiczna różnych typów owoców suchych i przyporządkowanie im nazw i przedstawicieli
  2. Obserwacja anatomiczna przekroju poprzecznego dwurozłupni kopru włoskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi opisać powstawanie owoców
  • zna rolę  biologiczną owoców
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy owoców  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane typy owoców  do odpowiednich taksonów (rodzin)
  • zna przykłady owoców leczniczych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania owoców
  • potrafi  ogólnie scharakteryzować  rodziny Apiaceae, Fabaceae, Brassicaceae

Budowa anatomiczna organów roślinnych

Ćwiczenie 24. BUDOWA OWOCÓW MIĘSISTYCH (19,20/04/2017 r.)

OWOCE ZŁOŻONE I OWOCOSTANY

Charakterystyka roślin z rodziny Rosaceae i Solanaceae

 

Materiał:

Juniperi pseudo-fructus – owoc jałowca

Juniperus communis L. – jałowiec pospolity

Rodzina: Cupressaceae – cyprysowate

Pruni fructus – owoc śliwy

Prunus spinosa L. – śliwa tarnina

Rodzina: Rosaceae – różowate

Owoc dzikiego bzu czarnego

Sambucus nigra L. – dziki bez czarny

Rodzina:  Caprifoliaceae – przewiertniowate

Myrtilli fructus  - owoc borówki czarnej

Vaccinium myrtillus L. – borówka czarna

Rodzina : Ericaceae – wrzosowate

Capsici fructus – owoc papryki

Capsicum  annuum L.  – pieprzowiec roczny  (papryka roczna)

Rodzina:  Solanaceae – psiankowate

Rosae pseudo-fructus – owoc róży

Rosa canina L. – róża dzika

                Rodzina: Rosaceae – różowate

Owoce złożone:

 truskawki, poziomki - Fragaria L.,

maliny, jeżyny-  Rubus L.,

Owocostany:

 ananasa - Ananas Mill.,

 morwy - Morus L.,

figi – Ficus L.

 

Zagadnienia do przygotowania:

Powstawanie owoców. Podział i charakterystyka owoców.  Pojęcia : owoc prawdziwy, rzekomy, owoce złożone, owocostany (z przykładami). Budowa owocni. Struktura i występowanie owoców mięsistych. Znaczenie biologiczne, lecznicze i spożywcze wybranych owoców. Owoce jako surowce  lecznicze - przykłady. Morfologia i nazwy  jadalnych i trujących owoców. Charakterystyka ogólna rodzin : Rosaceae i Solanaceae (typy kwiatostanów, budowa kwiatów, typy owoców, główni przedstawiciele - ważne gatunki lecznicze, spożywcze, trujące).

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja morfologiczna różnych typów owoców mięsistych i przyporządkowanie im nazw i przedstawicieli
  2. Obserwacja morfologiczna różnych typów owoców rzekomych, złożonych i owocostanów oraz przyporządkowanie im nazw i przedstawicieli

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi opisać powstawanie owoców
  • zna rolę  biologiczną owoców
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy owoców  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane typy owoców  do odpowiednich taksonów (rodzin)
  • zna przykłady owoców leczniczych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania owoców
  • potrafi  ogólnie scharakteryzować  rodziny Rosaceae i Solanaceae

 

 


 

Ćwiczenie 25. Sprawdzian praktyczny II (2018 r.)


Systematyka roślin

Ćwiczenie 26. OZNACZANIE ROŚLIN  JEDNO- I DWULIŚCIENNYCH Z RODZIN : LILIACEAE, CONVALLARIACEAE, ALLIACEAE I APIACEAE  (2018 r. )

Materiał:

Świeże,  kwitnące okazy roślin z rodzin:

LILIACEAE, CONVALLARIACEAE, ALLIACEAE

       * P 3+3 A 3+3 G(3)  lub  * P(3+3) A 3+3 G(3)

APIACEAE

     * K5 C5 A5 G(2)         (słupek dolny, kreska nad (2))             

Zagadnienia do przygotowania:

Charakterystyka morfologiczna i anatomiczna roślin z klas jedno- i dwuliściennych (Liliopsida i Magnoliopsida). Charakterystyka ogólna rodzin : Liliaceae, Convallariaceae, Alliaceae i Apiaceae. Typy kwiatostanów, budowa kwiatów, typy owoców, główni przedstawiciele - ważne gatunki lecznicze i użytkowe. Wzory i narysy kwiatowe. Zasady oznaczania roślin.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Poznanie zasad oznaczania roślin na podstawie podręcznika: „Rośliny Polskie” Szafer, Kulczyński, Pawłowski, PWN 1986
  2. Obserwacja morfologiczna różnych, świeżych okazów roślin. Zwrócenie uwagi na szczegóły budowy morfologicznej poszczególnych organów, a w szczególności kwiatów   
  3. Rozpoznawanie gatunków wg klucza do oznaczania roślin

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi  ogólnie scharakteryzować morfologię roślin jedno- i dwuliściennych
  • potrafi scharakteryzować  rodziny Liliaceae, Convallariaceae, Alliaceae i Apiaceae
  • ma umiejętność pisania wzorów kwiatowych
  • zna przykłady gatunków leczniczych i użytkowych z w/w rodzin
  • potrafi rozróżnić cechy roślin jedno- i dwuliściennych
  • potrafi przyporządkować dane cechy morfologiczne do odpowiednich taksonów (szczególnie rodzin)
  • potrafi korzystać z klucza do oznaczania roślin


Systematyka roślin

Ćwiczenie 27.  OZNACZANIE ROŚLIN DWULIŚCIENNYCH Z RODZIN : LAMIACEAE, ASTERACEAE I FABACEAE (2018 r.)

Materiał:

Świeże,  kwitnące okazy roślin z rodzin:

LAMIACEAE

(strzałka z grotem do góry) K(5) [C(2+3) A2+2 ] G(2)  lub   (strzałka z grotem do góry) K(5) [C(5) A2+2 ] G(2)

 

ASTERACEAE

* ­ (strzałka z grotem do góry)  K0 [ C(5) A (5)] G(2) 

 

FABACEAE                              

­ (strzałka z grotem do góry) K(5) C5 A(9)+1 G(1)

Zagadnienia do przygotowania:

Charakterystyka morfologiczna i anatomiczna roślin z klasy dwuliściennych. Charakterystyka ogólna rodzin : Lamiaceae, Asteraceae i Fabaceae. Typy kwiatostanów, budowa kwiatów, typy owoców, główni przedstawiciele - ważne gatunki lecznicze i użytkowe. Wzory i narysy kwiatowe. Zasady oznaczania roślin.

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Poznanie zasad oznaczania roślin na podstawie podręcznika: „Rośliny Polskie” Szafer, Kulczyński, Pawłowski, PWN 1986
  2. Obserwacja morfologiczna różnych, świeżych okazów roślin. Zwrócenie uwagi na szczegóły budowy morfologicznej poszczególnych organów, a w szczególności kwiatów   
  3. Rozpoznawanie gatunków wg klucza do oznaczania roślin

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi  ogólnie przedstawić morfologię roślin dwuliściennych
  • potrafi rozróżnić cechy roślin jedno- i dwuliściennych
  • potrafi scharakteryzować  rodziny : Lamiaceae, Asteraceae i Fabaceae
  • ma umiejętność pisania wzorów kwiatowych
  • zna przykłady gatunków leczniczych i użytkowych z w/w rodzin

 

  • potrafi przyporządkować dane cechy morfologiczne do odpowiednich taksonów (szczególnie rodzin)
  • potrafi korzystać z klucza do oznaczania roślin

 


ANALIZA ZIAREN PYŁKU

ĆWICZENIE 28. (2018 r.)

Materiał:

Pyłek brzozy

            Betula sp. – brzoza

Pyłek olszy czarnej

Alnus glutinosa (L.) Gaertn. – olsza czarna

Pyłek leszczyny pospolitej

Corylus avellana L.leszczyna pospolita

Rodzina: Betulaceae - brzozowate

Pyłek sosny zwyczajnej

Pinus silvestris L.sosna zwyczajna

Rodzina: Pinaceae - sosnowate

Pyłek babki lancetowatej

Plantago lanceolata L.babka lancetowata

Rodzina: Plantaginaceae - babkowate

Pyłek bzu czarnego

Sambucus nigra L. – bez czarny

Rodzina: Caprifoliaceae - przewiertnikowate

Pyłek słonecznika

Helianthus annuus L.słonecznik zwyczajny

Rodzina: Asteraceae - astrowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Rozwój gametofitu męskiego. Funkcja ziaren pyłku. Proces zapylenia i podwójnego zapłodnienia. Cechy budowy pyłku (mikromorfologiczne: kształt, rzeźba powierzchni egzyny, pory, bruzdy). Skład chemiczny i struktura egzyny (sporopolenina; endo-, i ektoegzyna) i intyny (celuloza).  Znaczenie analizy pyłkowej w biologii (palinotaksonomia, paleobiogeografia) i medycynie (apiterapia, alergologia). Terminy pylenia roślin alergennych (kalendarz pylenia). Alergenność pyłku. Definicja i dziedziny palinologii (aeropalinologia, palinologia medyczna, paleopalinologia, palinologia kryminalistyczna, melissopalinologia).

 

Wykonanie ćwiczenia:

Obserwacja mikroskopowa z oceną kształtu ziaren pyłku, rzeźby powierzchni egzyny, obecności porów i bruzd.

Wykonanie rysunku schematycznego ziaren pyłku.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Zna funkcje i budowę ziaren pyłku.

Zna budowę mikromorfologiczną ziaren pyłku i różnice pomiędzy ziarnami pyłku omawianych gatunków roślin.

Umie wyjaśnić znaczenie palinologii w praktyce i w naukach przyrodniczych.

 

 


Kultury in vitro

Ćw. 29 ROŚLINNE KULTURY IN VITRO W FARMACJI ( 2018 r.)

Materiał:

  • Eryngium (Apiaceae)
  • Plantago (Plantaginaceae)
  • Drosera (Droseraceae)
  • Passiflora (Passifloraceae)
  • Lychnis (Caryophyllaceae)
  • Chaenomeles (Rosaceae)

 

Zagadnienia do przygotowania: podział i charakterystyka rodzajów roślinnych kultur in vitro: kalus, zawiesina komórkowa, kultury organów normalnych i transformowanych (korzenie włośnikowate), kultury pędowe (mikrorozmnażanie); somatyczne nasiona; hodowle roślinne w bioreaktorach; biosynteza metabolitów w kulturach in vitro; biotransformacja; charakterystyka procesów zachodzących w warunkach in vitro: organogeneza (kaulogeneza, ryzogeneza) i embriogeneza pośrednia i bezpośrednia; skład pożywek hodowlanych; podział regulatorów wzrostu i rozwoju roślin (fitohormonów) i ich wpływ na zdolność morfogenetyczną komórek; pojęcia: kultury in vitro, pierwotna i właściwa kultura; eksplantat, pasaż, elicytacja, dyferencjacja i dedyferencjacja;

Wykonanie ćwiczenia:

1. Poznanie podstaw teoretycznych dotyczących roślinnych kultur in vitro w farmacji na sali ćwiczeń.

2. Praktyczne zapoznanie się z wyposażeniem laboratorium biotechnologicznego, pokoju hodowlanego i zasadami pracy w komorze laminarnej w Katedrze i Zakładzie Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin.

3. Zapoznanie się z wyposażeniem pracowni fitochemicznej w Katedrze.

4. Zapoznanie się z profilem badań Katedry na przykładzie posterów wywieszonych w Katedrze.  

Wiedza i umiejętności nabyte podczas wykonywania ćwiczeń:

Student:

  •   potrafi ogólnie przedstawić charakterystykę roślinnych kultur in vitro
  • zna metody hodowli komórek roślinnych i możliwości ich wykorzystania w procesach biotechnologicznych
  •  zna podstawowe narzędzia i techniki stosowane w roślinnych kulturach in vitro 
  •   potrafi wyjaśnić procesy zachodzące w kulturach in vitro pod wpływem fitohormonów
  •  umie podać przykłady roślin leczniczych hodowanych w warunkach in vitro w Katedrze oraz ich metabolitów wtórnych
  •  potrafi podać przykłady metabolitów wtórnych otrzymywanych na skalę przemysłową z roślinnych kultur in vitro
  •  umie wymienić zabiegi biotechnologiczne mające na celu podwyższenie zawartości metabolitów w biomasie roślinnej
  • zna podstawową terminologię biotechnologii roślinnej 
  • rozumie znaczenie pracy doświadczalnej w biotechnologii

 Ćwiczenie 30. Sprawdzian praktyczny III (2018 r.)

 


 

SPRAWDZIAN  PRAKTYCZNY III

 

ZARODNIKOWE

 

L y c o p o d i u m   c l a v a t u m  L.   LYCOPODIACEAE

       Widłak goździsty,   CHR. (gat.chroniony),  Lycopodium

 

E q u i s e t u m   a r v e n s e  L.,   EQUISETACEAE

        Skrzyp polny,   Equiseti herba     FP VIII

 

                                                              NAGONASIENNE

 

G i n k g o  b i l o b a  L.,   GINKGOACEAE

       Miłorząb dwuklapowy,     Ginkgonis  folium   FP VIII

 

J u n i p e r u s   c o m m u n i s  L.,  CUPRESSACEAE

      Jałowiec pospolity,    Iuniperi pseudo-fructus   FP VIII

 

T a x u s   b a c c a t a  L.,  TAXACEAE  

           Cis pospolity,   CHR. (gatunek chroniony),   Taxi cortex,   Taxi folium   

 

                                                                        OKRYTONASIENNE

 DWULIŚCIENNE

 

APIACEAE  (=UMBELLIFERAE)

 

C o r i a n d r u m    s a t i v u m  L. 

      Kolendra siewna,      Coriandri fructus   FP VIII

 

C a r u m   c a r v i  L.  

      Kminek zwyczajny,    Carvi fructus   FP VIII

 

F o e n i c u l u m   c a p i l l a c e u m  Gilib. (=F.vulgare Mill.)   

       Fenkuł włoski  (Koper włoski),     Foeniculi fructus  FP VIII

 

ASTERACEAE (=COMPOSITAE)

 

A c h i l l e a    m i l l e f o l i u m  L.  

          Krwawnik pospolity,    Millefolii herba       FP VIII

 

A r t e m i s i a     a b s i n t h i u m  L.

         Bylica piołun,    Absinthii herba  FP VIII

 

 C a l e n d u l a    o f f i c i n a l i s  L.  

        Nagietek lekarski,    Calendulae flos   FP VIII   (Calendulae anthodium)

 

E c h i n a c e a    p u r p u r e a  L.

       Jeżówka purpurowa,    Echinaceae purpureae  herba FP VIII,  Echinaceae purpureae radix   FP VIII

 

H e l i c h r y s u m    a r e n a r i u m  (L.) Moench.  

       Kocanki piaskowe , CHR.,  Helichrysi inflorescentia

 

M a t r i c a r i a  r e c u t i t a  L.   (=Chamomilla  recutita (L.)  Rauchert)                                                                                               

          Rumianek pospolity,     Matricariae flos  FP VIII   (Chamomillae anthodium  FP VI)

 

 S i l y b u m   m a r i a n u m  (L.) Gaertn.  

      Ostropest plamisty,    Silybi mariani  fructus      FP VIII

 

 S o l i d a g o   v i r g a u r e a  L.

        Nawłoć pospolita,   Solidaginis virgaureae herba   FP VIII

 

T u s s i l a g o   f a r f a r a  L.   

       Podbiał pospolity,    Farfarae folium

 

 

BRASSICACEAE  (=CRUCIFERAE)

 

C a p s e l l a   b u r s a - p a s t o r i s  (L.) Med.    

     Tasznik pospolity,     Bursae pastoris herba

 

CANNABACEAE

 

 H u m u l u s   l u p u l u s  L.   

       Chmiel zwyczajny,      Lupuli  flos   FP VIII  ( Lupuli strobilus ) - szyszka chmielu (żeńskie kwiatostany) 

 

CARYOPHYLLACEAE

 

S a p o n a r i a   o f f i c i n a l i s  L. 

       Mydlnica lekarska,     Saponariae radix

 

CAPRIFOLIACEAE

 

S a m b u c u s   n i g r a  L. 

        Dziki bez czarny,   Sambuci flos  FP VIII,  Sambuci fructus

 

ERICACEAE

 

A r c t o s t a p h y l o s   u v a - u r s i   L.

         Mącznica lekarska, CHR.,   Uvae ursi folium   FP VIII

 

V a c c i n i u m    m y r t i l l u s  L.   

       Borówka czarna,      Myrtilli fructus     FP VIII ,  Myrtilli folium

 

V a c c i n i u m   v i t i s - i d a e a  L.  

       Borówka brusznica,   Vitis - idaeae folium  FP VI

 

 

FABACEAE (=PAPILIONACEAE)

 

G l y c y r r h i z a   g l a b r a L.  

      Lukrecja gładka,    Glycyrrhizae  radix

 

M e l i l o t u s   o f f i c i n a l i s  (L.) Lam.

        Nostrzyk żółty,     Meliloti  herba   FP VIII

 

O n o n i s    s p i n o s a  L.

       Wilżyna ciernista,  CHR.,  Ononidis radix   FP VIII

 

T r i g o n e l l a    f o e n u m  -  g r a e c u m  L.

       Kozieradka pospolita,  Trigonellae  foenugraeci semen  FP  VIII

 

FAGACEAE

 

Q u e r c u s    s e s s i l i s   Ehrh. i   Q.r o b u r   L. 

       Dąb bezszypułkowy i  szypułkowy,     Quercus cortex   FP VIII

 

GENTIANACEAE

 

C e n t a u r i u m   u m b e l l a t u m  Gilib. 

       Tysiącznik pospolity (Centuria pospolita),   CHR.,   Centaurii  herba  FP VIII

 

HYPERICACEAE (=GUTTIFERAE)

 

H y p e r i c u m  p e r f o r a t u m  L.   

      Dziurawiec zwyczajny,     Hyperici herba FP VIII

 

 

LAMIACEAE (LABIATAE)

 

L a m i u m   a l b u m  L.   

       Jasnota biała,    Lamii albi flos

 

L a v a n  d u l a   a n g u s t i f o l i a  Mill.   ( =L.  o f f i ci n a l i s  L.  Chaix ex Villars,  L. vera De  

        Lawenda lekarska,      Lavandulae flos  FP VIII                                                                              Candolle)

                                                                                                                                                                                                                                                        

M e l i s s a  o f f i c i n a l i s  L.  

       Melisa lekarska,    Melissae folium  FP VIII

 

M e n t h a  p i p e r i t a  L.

        Mięta pieprzowa,    Menthae piperitae folium     FP VIII

 

S a l v i a   o f f i c i n a l i s  L.  

         Szałwia lekarska,      Salviae  officinalis  folium  FP VIII

 

T h y m u s   v u l g a r i s  L.   

        Tymianek pospolity,     Thymi herba FP VIII

 

LINACEAE

 

L i n u m   u s i t a t i s s i m u m  L.  

        Len zwyczajny,    Lini semen   FP VIII

 

MALVACEAE

 

A l t h a e a   o f f i c i n a l i s  L.  

         Prawoślaz lekarski,  Althaeae radix  FP VIII,   Althaeae folium  FP VIII

 

MENYANTHACEAE

 

M e n y a n t h e s   t r i f o l i a t a  L.  

          Bobrek trójlistkowy,    Menyanthidis trifoliatae  folium   FP VIII

 

OENOTHERACEAE

 

O e n o t h e r a  b i e n n i s  L. 

          Wiesiołek  dwuletni,    Oenotherae semen

 

PAPAVERACEAE

 

C h e l i d o n i u m   m a i u s  L.  

         Glistnik jaskółcze ziele,   Chelidonii herba  FP VIII

 

P a p a v e r   s o m n i f e r u m  L.

          Mak lekarski,    Opium crudum  FP  VIII

 

PLANTAGINACAE

 

 P l a n t a g o   l a n c e o l a t a  L.  

           Babka lancetowata,     Plantaginis  lanceolatae  folium  FP VIII

 

 

POLYGONACEAE

 

P o l y g o n u m  a v i c u l a r e  L.  

           Rdest ptasi,    Polygoni avicularis herba  FP  VIII

 

P o l y g o n u m  b i s t o r t a  L.  

          Rdest wężownik,     Bistortae  rhizoma  FP VIII

 

PRIMULACEAE

 

P r i m u l a   v e r i s  L. (=P r i m u l a   o f f i c i n a l i s (L.) Hill.)

        Pierwiosnka lekarska,  CHR.,     Primulae radix  FP VIII

 

 RANUNCULACEAE

 

A d o n i s   v e r n a l i s  L.

         Miłek wiosenny,  CHR.,   Adonidis vernalis herba  FP VI

 

RHAMNACEAE

 

F r a n g u l a  a l n u s  Mill.        

       Kruszyna pospolita,   CHR.,  Frangulae  cortex   FP VIII

 

ROSACEAE

 

C r a t a e g u s   m o n o g y n a  Jacq.   i / lub C. l a e v i g a t a (Poir.) D.C.(=C.oxyacantha L.)

        Głóg jednoszyjkowy i dwuszyjkowy, Crataegi folium cum flore   FP VIII ( Crataegi inflorescentia   FP

        VI),  Crataegi fructus  FP VIII

 

F i l i p e n d u l a   u l m a r i a  (L.) Maxim. 

        Wiązówka błotna,   Filipendulae ulmariae herba   FP VIII,     Ulmariae flos

 

P o t e n t i l l a   e r e c t a  (L.) Hampe (=P.tormentilla Neck 

        Pięciornik kurze ziele,     Tormentillae rhizoma   FP VIII

 

R o s a   c a n i n a  L.  

        Róża dzika,    Rosae pseudo- fructus   FP VIII

 

SCROPHULARIACEAE

 

D i g i t a l i s  l a n a t a  L.  

        Naparstnica wełnista,    Digitalis lanatae folium

 

D i g i t a l i s  p u r p u r e a  L. 

        Naparstnica purpurowa,  CHR.,    Digitalis purpureae folium FP VIII

 

SOLANACEAE

 

 A t r o p a   b e l l a d o n n a  L.   

         Pokrzyk wilcza – jagoda,  CHR.,   Belladonnae folium  FP VIII,  Belladonnae radix

 

C a p s i c u m   a n n u u m  L. 

        Pieprzowiec roczny  (Pieprz turecki,  Papryka),      Capsici fructus  FP VIII

 

D a t u r a   s t r a m o n i u m  L.     

       Bieluń dziędzierzawa,    Stramonii folium  FP VIII

 

TILIACEAE

 

T i l i a   c o r d a t a  Mill. i  T. p l a t y p h y l l o s  Scop.

       Lipa drobnolistna  i  szerokolistna,   Tiliae flos  FP VIII  (Tiliae inflorescentia)

 

URTICACEAE

 

U r t i c a   d i o i c a  L.    

        Pokrzywa zwyczajna,     Urticae folium  FP VIII

 

VALERIANACEAE

 

V a l e r i a n a   o f f i c i n a l i s  L.   

        Kozłek lekarski,     Valerianae  radix  FP VIII

 

VIOLACEAE

 

V i o l a   t r i c o l o r  L.  

         Fiołek trójbarwny,    Violae  herba cum flore   FP VIII

 

JEDNOLIŚCIENNE

 

ARACEAE

 

A c o r u s   c a l a m u s  L.  

          Tatarak zwyczajny,   Calami rhizoma

 

CONVALLARIACEAE

 

C o n v a l l a r i a  m a i a l i s  L.

          Konwalia majowa, CHR.,    Convallariae herba  FP VI

 

POACEAE (=GRAMINEAE)

 

A g r o p y r o n   r e p e n s  (L.) P.B.  

           Perz  właściwy,     Graminis  rhizoma  FP VIII   (Agropyri rhizoma)

 

 Systematyka do sprawdzianu III praktycznego

Gromada:      Telomophyta – rośliny telomowe (osiowe)

Podgromada:  Lycophytina - Widłakowe

Klasa:  Lycopsida – Widłaki jednakozarodnikowe

                Lycopodium   clavatum  L.    

Podgromada:  Sphenophytina – Skrzypowe

Klasa:  Sphenopsida – członolistne

            Equisetum arvense L.

Podgromada :   Pinophytina – Nagozalążkowe drobnolistne

Klasa:  Ginkgopsida – miłorzębowe

             Ginkgo biloba L.

Klasa:   Pinopsida – szpilkowe

             Taxus baccata L.

             Juniperus communis L.

Podgromada:  Magnoliophytina – Okrytozalążkowe

Klasa:  Magnoliopsida – (=Dicotyledones) – dwuliścienne

Klasa:  Liliopsida – (=Monocotyledones) - jednoliścienne