Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu LOGO Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin LOGO
UMP POZNAŃ STRONA GŁÓWNA >> KIERUNEK FARMACJA >> BOTANIKA FARMACUETYCZNA

Aktualizacja strony: 02-12-2016, godz. 21:05

 


Kierunek: F a r m a c j a                                                                                   

 

ROZKŁAD ZAJĘĆ  z  BOTANIKI   FARMACEUTYCZNEJ

DLA  I  ROKU  FARMACJI W SEMESTRZE  ZIMOWYM 

ROK AKADEMICKI  2016/2017r.

 ___________________________________________________________________________

WYKŁAD:     prof. dr hab. Jaromir Budzianowski                                                       

                      Centrum Biologii Medycznej, ul. Rokietnicka sala - 1010   

 

 Piątek:            od 30.IX 2016r. -  wykłady godz.  8:00 – 9:30        

                          

ĆWICZENIA:   Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Biotechnologii Roślin 

                             sala 213  –  od   26 i  27.IX.2016r.

 

Poniedziałek :  

                            10:15 – 11:45  gr. 3  prowadzący: dr Anna Budzianowska  /dr Małgorzata Kikowska    

 

                            12:00 – 13:30  gr. 4        „                dr Małgorzata Kikowska / dr A. Budzianowska         

 

                            13:45 – 15:15  gr. 1        „                dr Anna Budzianowska /   dr M. Kikowska       

 

                                                                                                                                                                              

Wtorek :              9:45 –11:15   gr. 2          „              dr Marcin Ożarowski / mgr I. Kędziora        

                                       

                            11:30 – 13:00  gr. 6         „              mgr Izabela Kędziora / dr A. Budzianowska

 

                            13:15 – 14:45  gr. 5         „              dr Marcin Ożarowski /dr hab. Barbara Thiem, prof. UM

 


 

PROGRAM ĆWICZEŃ Z BOTANIKI FARMACEUTYCZNEJ W ROKU AKADEMICKIM  2016/2017

I SEMESTR ZIMOWY

 

Studenci wykonują zadania indywidualnie po uprzednim przygotowaniu teoretycznym !

NR ćw.

            T E M A T 

    DATA 

Z A K R E S

 

1.

Ćwiczenie wstępne

26,27-IX.2016r.

Sprawy organizacyjne. Sposoby przygotowywania preparatów. Analiza morfologiczno- anatomiczna surowca roślinnego. Posługiwanie się mikroskopem, dokumentacja obserwacji.

    

 

 

 

 

SKŁADNIKI KOMÓRKOWE O ZNACZENIU DIAGNOSTYCZNYM

 

2.

Związki mineralne

10,11-X.

Szczawian wapniowy, węglan wapniowy, związki krzemu - lokalizacja, budowa,

reakcje mikrochemiczne (wykrywanie).

 

3.

Materiały zapasowe w komórkach roślinnych  

17,18-X.

Węglowodany: skrobia, inulina, śluz, hemiceluloza

Tłuszcze, białka. Lokalizacja, reakcje chemiczne (barwienie), budowa.

 

 

 

 

 

ORGANIZMY PLECHOWE

 

4.

Fungi - Grzyby

24,25-X.

Budowa grzybni, owocników i sklerocjów; analiza anatomiczna Mucor sp.,Aspergillus sp., Penicillium sp., Secale cornutum. Tkanki rzekome (plektenchyma, pseudoparenchyma). Rozpoznawanie owocników gatunków grzybów jadalnych i trujących. Prezentacja studencka (Sporysz).

 

5.

Glony komórkowe i tkankowe

07,08-XI.

Phaeophyta - Brunatnice. Morfologia i analiza anatomiczna plechy Fucus

vesiculosus. Źródła agaru. Prezentacja studencka (Sinice).

 

6.

Chromosomy w komórkach roślinnych 

14,15-XI.

Mitoza. Roślinne substancje cytostatyczne c-mitoza. Poliploidy roślinne. Metody badań fitobiologicznych (testy fitobiologiczne).Prezentacja studencka (Grzyby).

                                             

 

 

 

 

 

 

 

TKANKI   WŁAŚCIWE

  

7.

Tkanki okrywające

21,22-XI.

Epiderma (skórka) i jej utwory. Aparaty szparkowe i włoski okrywające.

Charakterystyka, lokalizacja.

 

8.

Tkanki wzmacniające

28,29-XI.

Podział tkanek roślinnych. Zwarcica, twardzica - budowa, lokalizacja. Włókna okrysztalone, sklereidy – cechy diagnostyczne.

 

9.

Powierzchniowe utwory  wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

 

05,06-XII,

Włoski gruczołowe typu Lamiaceae i Asteraceae .

                                      

10.

Wydzielnicze utwory  wewnątrztkankowe

    

12,13-XII.

Tkanki wydzielniczo-wydalnicze: komórki, zbiorniki, przewody, rury mleczne.

                                                             

11.

Tkanki przewodzące

02,03-I.2017    

Tkanka sitowa, tkanka naczyniowa, budowa kambium. Typy wiązek przewodzących. Barwienie tkanek zdrewniałych.

 

12.

Rozpoznawanie preparatów   

09,10-I

Sprawdzian I

Powtórka do sprawdzianu praktycznego (oglądanie preparatów): budowa grzybni i plechy tkankowej glonów, tkanek roślinnych z elementami diagnostycznymi, podziały komórkowe.

 

 

 

 

 

BUDOWA ANATOMICZNA ORGANÓW ROŚLINNYCH

 

13.

  Budowa liści ekwifacjalnych            

16,17-I.    

Morfologia liści klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych.

Anatomia liści ekwifacjalnych. Elementy o znaczeniu diagnostycznym.

Prezentacja studencka (Modyfikacje liści).

 

14.

Budowa liści bifacjalnych  

23,24-I. 

Morfologia i anatomia liści bifacjalnych. Twory epidermalne i inne elementy o znaczeniu diagnostycznym. Liście farmakopealne.

 

15.

Sprawdzian praktyczny I  

30,31-I.    

Rozpoznawanie preparatów. Przedstawienie głównych cech budowy (charakterystyka),elementy diagnostyczne.

 

16.

Budowa korzeni

06,07,-II.2017

Korzenie roślin z klasy Jednoliściennych i Dwuliściennych. Analiza anatomiczna korzeni o budowie pierwotnej.

                                                            

 

 

 


Prezentacje studenckie – Farmacja 2016/17

  1.      Prezentacje multimedialne na wybrany temat przygotowywane są przez zespoły trzyosobowe.
  2.      Do pracy powinna być dołączona lista piśmiennictwa. Należy korzystać przede wszystkim z pozycji drukowanych, a nie     wyłącznie ze stron internetowych.
  3.      Cytowania literatury powinny być umieszczone na poszczególnych przeźroczach.
  4.      Praca powinna być zreferowana ( nie czytana) w ciągu 15 min. Wystąpienie należy podzielić  na każdego studenta z zespołu. Przedłużenie - obniża stopień.
  5.      Autorzy przygotowują jednostronicowe streszczenie prezentacji dla studentów i asystentów.
  6.      Prezentacja zostanie oceniona (2.0 – 5.0). Taką samą ocenę otrzyma każdy z członków zespołu.

 

Tematy :

 

Semestr zimowy

  1.  Przeszłość i teraźniejszość w zastosowaniu sporyszu (Secale cornutum). (na ćw.4)

 

 2.  Zastosowanie sinic w medycynie i przemyśle. ( na ćw.5)

 

 3.  Polskie grzyby jadalne i trujące. Wartość, znaczenie lecznicze i odżywcze

           grzybów. (na ćw.6)

 

4.  Modyfikacje morfologiczne liści (rośliny wodne,  pnące, sukulenty,

     owadożerne). (na ćw.13)


Semestr letni

5.   Skrzypy – biologia, znaczenie lecznicze i kosmetyczne. (na ćw.18) 

 

6.   Owoce suche : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.23)

 

7.   Owoce mięsiste : klasyfikacja i przykłady owoców leczniczych. (na ćw.24)

 

8.  Morfologiczne i anatomiczne różnice pomiędzy roślinami jedno - i  

    dwuliściennymi. (na ćw.26) 

 

9.  Wstęp do analizy aeropalinologicznej . Alergie pyłkowe. (na ćw.28)

 


Botanika farmaceutyczna

Semestr zimowy

Sprawdziany  teoretyczne 

 

Spr.I       09, 10.I.2017           ( zakres: od ćw.1 do 11 –materiały zapasowe, związki mineralne,

                                                                                          grzyby, glony, mitoza, typy tkanek )

 

Sprawdziany praktyczne

Spr.I       30,31.I.2017         ( preparaty mikroskopowe od ćw. 2 do ćw.11 – tkanki i elementy

                                                                                           diagnostyczne surowców roślinnych )

Semestr letni

Spr. teoretyczne

 

Spr.II       29,30. III.2017      ( zakres: od ćw.13 do 21 – budowa liści, korzeni, łodyg

                                                  nadziemnych,  podziemnych, gałązek )

 

 

Spr.III       24,25.V.2017       ( zakres: od ćw. 22 do 28 – budowa kwiatów, kwiatostanów,

                                                   pyłków, owoców, nasion, charakterystyka wybranych 8 rodzin )

 

Spr. praktyczne

Spr.prakt. II     20,21.IV.2017     ( preparaty mikroskopowe od ćw. 13 do 23 – organy roślinne )

 

Spr.prakt III   07,08.VI.2017       ( okazy zielnikowe ok. 60 gatunków )

  


 

Materiały do ćwiczeń

 

Tkanki właściwe

Ćwiczenie 9.  Powierzchniowe utwory wydzielnicze (gruczoły zewnętrzne) 

Materiał:

Włoski gruczołowe różyczkowate typu Lamiaceae (Labiatae)

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate (wargowe)

Mentha piperita L. mięta pieprzowa

Menthae piperitae folium - liść mięty pieprzowej

 

             Melissa officinalis L. melisa lekarska

Melissae officinalis folium - liść melisy lekarskiej

 

            Salvia officinalis L. – szałwia lekarska

Salviae officinalis folium - liść szałwii lekarskiej

 

            Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

Lavandulae flos - kwiat lawendy

 

Włoski gruczołowe dwoinkowate typu Asteraceae

Rodzina: Asteraceaeastrowate (dawniej Compositae złożone)

 

   Matricaria recutita L. (=Chamomilla recutita (L.) Rauchert) – rumianek pospolity

                        Matricariae flos - kwiat rumianku

                        Koszyczek rumianku – (Chamomillae anthodium) 

                       

              Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                         Arnicae flos - kwiat arniki

                         

Zagadnienia do przygotowania:

Gruczoły zewnętrzne u roślin. Powstawanie włosków gruczołowych. Odróżnianie dwóch charakterystycznych typów włosków: Lamiaceae (włoski różyczkowate) oraz Asteraceae (włoski dwoinkowate). Budowa włoska różyczkowatego i dwoinkowatego. Olejki eteryczne – skład i zastosowanie lecznicze. Typy aparatów szparkowych występujących w epidermie liści roślin z omawianych rodzin. Gatunki lecznicze i użytkowe z rodzin Lamiaceae i Asteraceae.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae w przekroju poprzecznym przez liść mięty pieprzowej w widoku z boku.

Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Lamiaceae na skórce z liścia mięty pieprzowej w widoku          z góry.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Obserwacja włoska typu Asteraceae na kwiecie rurkowatym arniki górskiej w widoku z boku.

      Wykonanie rysunku szczegółowego.

  • Przygotowanie preparatu z kwiatów rurkowatych z koszyczka rumianku  i obserwacja      

      mikroskopowa  włosków gruczołowych i ziaren pyłku.Wykonanie rysunku szczegółowego włoska dwoinkowatego w widoku z góry  i z boku na tle korony lub zalążni oraz ziaren pyłku.

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – włosków gruczołowych  typu Lamiaceae w przekrojach poprzecznych przez kwiat lawendy, liść szałwii oraz melisy.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna budowę i funkcję włosków gruczołowych
  • zna działanie farmakologiczne olejków eterycznych
  • potrafi rozróżnić poszczególne typy włosków gruczołowych i wymienić ich cechy charakterystyczne
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z surowca leczniczego rozpoznać włoski gruczołowe i określić ich budowę w widoku z boku i z góry

 

 


 

Ćwiczenie 8. Tkanki właściwe i wzmacniające 

 

Materiał:                                        ZWARCICA 

Łodyga dzikiego bzu czarnego

                                   Sambucus nigra L. – dziki bez czarny

                                               Rodzina: Caprifoliaceae – przewiertniowate

Łodyga jasnoty białej

                                   Lamium album L. – jasnota biała

                                               Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                                                  (dawniej wargowe)

Łodyga pokrzywy zwyczajnej

                                   Urtica dioica L. –pokrzywa zwyczajna

                                               Rodzina: Urticaceae - pokrzywowate

TWARDZICA

Quercus cortex – kora dębu

                                   Quercus robur L. – dąb szypułkowy

                                   Quercus sessilis Ehrh. – dąb bezszypułkowy

                                               Rodzina:  Fagaceae – bukowate

Thaeae folium – liść herbaty

Camelia sinensis (Thea sinensis L. ) – herbata chińska

                                               Rodzina:  Cameliaceae – herbatowate

Ogonek liściowy grążela żółtego

                                   Nuphar luteumgrążel żółty

                                               Rodzina:  Nymphaeaceae – grzybieniowate

Zagadnienia do przygotowania:

Rodzaje tkanek wzmacniających. Cechy tkanek wzmacniających i ich rozmieszczenie w organach roślinnych. Różnice w budowie i lokalizacji kolenchymy i sklerenchymy w roślinach. Rodzaje kolenchymy i sklerenchymy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

  1. Obserwacja mikroskopowa przekroju poprzecznego łodygi bzu czarnego i rozpoznanie kolenchymy płatowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.
  2. Obserwacja mikroskopowa p. poprzecznego łodygi jasnoty białej i rozpoznanie kolenchymy kątowej. Wykonanie rysunku szczegółowego tkanki.

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • Zna cechy budowy, funkcje i lokalizacje kolenchymy (zwarcicy)
  • Zna typy kolenchymy
  • Umie wymienić gatunki roślin, w których obserwował tkankę
  • Zna cechy budowę, funkcje i lokalizacje sklerenchymy (twardzicy)
  • Zna rodzaje sklerenchymy i rozumie znaczenie diagnostyczne obecności różnych typów tej tkanki w surowcach leczniczych
  • Rozumie konieczność obserwacji mikroskopowej tkanej zarówno w przekroju poprzecznym organu, jak i w przekroju podłużnym – w celu rozpoznania ich budowy
  • Umie wymienić gatunki roślin, (nazwy polskie i łacińskie), w których obserwował różne typy sklerenchymy
  • Potrafi wymienić różnice w budowie, funkcji i lokalizacji obu tkanek wzmacniających
  • Potrafi znaleźć w preparatach (p.poprz. i p.podł.) tak zwane włókna okrysztalone i  pierścień mechaniczny (wzmacniający)
  • Umie podać przykłady roślin posiadających włókna o znaczeniu przemysłowym

 



 

ĆWICZENIE 7. TKANKI WŁAŚCIWE I OKRYWAJĄCE

Materiał:

Digitalis lanatae folium – liść naparstnicy wełnistej

                     Digitalis  lanata  Ehrhart. – naparstnica wełnista

                                      Rodzina: Scrophulariaceae – trędownikowate

Stramoni folium – liść bielunia

             Datura stramonium L. – bieluń dziędzierzawa

                                      Rodzina: Solanaceae – psiankowate

WŁOSKI SMARDZOWATE

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki lancetowatej

            Plantago lanceolata L. – babka lancetowata

                                      Rodzina: Plantaginaceae – babkowate

WŁOSKI KRZACZKOWATE

Althaeae foliumliść prawoślazu

          Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                                   Rodzina: Malvaceae – malwowate

WŁOSKI DRZEWIASTE

Lavandulae floskwiat lawendy

           Lavandula angustifolia Mill. – lawenda lekarska

                                   Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

                                   (dawniej Labiatae - wargowe)

WŁOSKI BLIŹNIACZE

Arnicae floskwiat arniki

         Arnica montana L. – arnika górska (kupalnik górski)

                                   Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                  (dawniej Compositae – złożone)

BRODAWKI – PAPILLE

Okwiat konwalii

        Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                                   Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate

                                   (dawniej Liliaceae –liliowate)

WŁOSKI T-OWATE

Absinthii herba – ziele piołunu

        Artemisia absinthium L. – bylica piołun

                                      Rodzina: Asteraceae – astrowate

                                      (dawniej Compositae – złożone

Zagadnienia do przygotowania:

Histologia, podział tkanek roślinnych, tkanka właściwa a tkanka rzekoma (definicje), tkanki stałe i tkanki twórcze. Tkanka okrywająca pierwotna - epiderma (skórka), aparaty szparkowe, włoski okrywające jako wytwory epidermy i cechy diagnostyczne w rozpoznawaniu surowców leczniczych.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Obserwacja różnych typów włosków okrywających w liściu naparstnicy wełnistej i

    bielunia. Porównanie liczby i typów włosków obecnych na liściach obu gatunków -  na

    przekrojach poprzecznych liści i w widoku z góry na epidermie. Wykonanie rysunków.

2. Obserwacja włosków maczugowatych na epidermie liścia bielunia – wykonanie rysunku.

3. Obserwacja włosków  krzaczkowatych na przekroju poprzecznym liścia prawoślazu

    (rysunek) i bliźniaczych na kwiatach arniki.

4. Obserwacje włosków smardzowatych , drzewiastych  i  T-owatych - jako przykłady cech  

    odróżniających surowce lecznicze z grupy Folium.

5. Obserwacja papilli na szczytach okwiatu konwalii (rysunki - lokalizacja i rysunek 

    szczegółowy).

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia.

Student:

  • zna budowę, funkcję  i typy włosków okrywających
  • wie, które włoski są charakterystyczne dla wybranych surowców leczniczych z grupy Folium
  • rozumie znaczenie włosków okrywających jako cechy diagnostycznej surowców
  • potrafi na preparacie mikroskopowym z liści znaleźć włoski okrywające i rozpoznać ich budowę na przekroju poprzecznym liści  i widoku „z góry” na epidermie.

 


ĆWICZENIE 6.  CHROMOSOMY W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

Cepae bulbus cebula cebuli

            Allium cepa L. – cebula zwyczajna

                                   Rodzina: Alliaceae – czosnkowate  (dawniej Liliaceae –liliowate)

 

Wierzchołki wzrostu korzeni  cebuli barwione acetoorceiną - naturalne i poddane działaniu substancji cytostatycznej pochodzenia roślinnego – kolchicyny.

 

Zagadnienia do przygotowania:

 

Cykl życiowy komórki, podziały: mitotyczny i mejotyczny  i ich fazy. Wrzeciono kariokinetyczne. Zaburzenia mitozy, aberracje chromosomów. Cytostatyki i ich znaczenie. Zastosowanie kolchicyny. Poliploidy.

 

Wykonanie ćwiczenia:

 

1. Sporządzenie notatki o metodzie wykonywania preparatów do analizy cytologicznej

2. Obserwacja chromosomów  w komórkach merystemu wierzchołkowego korzonka cebuli.

    Wykonanie rysunku szczegółowego z kilku faz podziału mitotycznego

3. Obserwacja chromosomów w komórkach  merystematycznych  z korzonka cebuli, poddanych

    działaniu kolchicyny

    Wykonanie rysunku szczegółowego tzw. C-mitozy

4. Sporządzenie notatki o  testach fitobiologicznych.

    Obserwacja makroskopowa  materiału do testu Allium

 

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia

Student :

  • zna budowę  i typy chromosomów
  • wie, gdzie w organach roślinnych  zlokalizowane są komórki w stadium podziału
  • zna  (teoretycznie) sposoby barwienia chromosomów i przygotowywania preparatów do analizy cytologicznej
  • potrafi opisać cykl komórkowy i jego kolejne fazy
  • potrafi omówić proces  mitotycznego podziału jądra komórkowego (kariokinezę)  i całej komórki  roślinnej (cytokinezę)
  • rozumie znaczenie wrzeciona kariokinetycznego w podziałach komórkowych i mechanizm działania wybranych cytostatyków
  • potrafi omówić proces mejozy i zachodzącą  rekombinację materiału genetycznego
  • zna pojęcia chiazmy, endomitoza, poliploidalność cytostatyk, trucizna mitotyczna, antymitotyk, lek onkologiczny
  • zna przykłady i znaczenie poliploidów  roślin leczniczych,
  • umie omówić i rozumie znaczenie testów fitobiologicznych

 

 


 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 5. GLONY TKANKOWE

Królestwo: Chromista

Gromada: Phaeophyta - brunatnice

Materiał:

Fucus – plecha morszczynu

Fucus vesiculosus L. – morszczyn pęcherzykowaty

                     Rodzina: Fucaceae – morszczynowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Systematyka i charakterystyka glonów. Rozmnażanie glonów. Pojęcie plechy tkankowej. Przykłady glonów i ich zastosowanie w medycynie, kosmetologii i innych gałęziach przemysłu. Pojęcie agaru i jego źródła. Charakterystyka sinic i ich zastosowanie w medycynie i przemyśle.

Wykonanie ćwiczenia:

1. Analiza morfologiczna plechy morszczynu.

Wykonanie rysunku poglądowego.

2. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczynu w przekroju poprzecznym.

Wykonanie rysunku schematycznego i szczegółowego.

3. Obserwacja mikroskopowa plechy morszczyny w przekroju podłużnym.

Wykonanie rysunku szczegółowego części rdzeniowej niby-nerwu.

4. Obserwacja przykładowych rodzajów sinic w bocznych mikroskopach.

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczenia:

Student:

  • potrafi dokonać charakterystyki morfologicznej i anatomicznej plechy morszczynu pęcherzykowatego
  • umie scharakteryzować związki występujące w plesze Fucus
  • potrafi wymienić zastosowanie lecznicze surowca farmaceutycznego plechy Fucus
  • zna przykłady zastosowania sinic w medycynie i przemyśle

 

Organizmy plechowe

Ćwiczenie 4.  Królestwo:  Fungi – grzyby właściwe.

Tkanka rzekoma 

Materiał:

 

Mucor sp. – mukor, pleśniak

Rhizopus sp. – ryzopus, rozłożek

 

 

Klasa: Zygomycetes - sprzężniaki

 

 

Aspergillus sp. – kropidlak

Penicillium sp. – pędzlak

Secale cornutum – sporysz, przetrwalnik

grzyba Claviceps purpurea (Fries.) Tul. – buławinka czerwona

 

 

 

 

Klasa: Ascomycetes - workowce właściwe

 

 

Amonita phalloides Vaill. ex Fr. – muchomor sromotnikowy

Agaricus campestris L. – pieczarka polna

 

 

  Klasa: Basidiomycetes – podstawczaki

  Podklasa: Holobasidiomycetidae - pojedyńczopodstawkowe

 

 

Zagadnienia do przygotowania

Systematyka i charakterystyka grzybów. Rozmnażanie grzybów. Budowa grzybni, strzępek, owocników i sklerocjów. Pojęcie pleśni. Pojęcie, struktura i występowanie tkanki rzekomej - plektenchymy i pseudoparenchymy. Znaczenie biologiczne, lecznicze i działanie szkodliwe grzybów pleśniowych. Działanie szkodliwe i lecznicze Secale cornutum. Morfologia i nazwy gatunkowe podstawowych grzybów jadalnych i trujących występujących w Polsce. Toksyny muchomora sromotnikowego.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja strzępek komórczakowych z hodowli pleśni (rodzaj Mucor, Rhizopus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja strzępek przegrodzonych z hodowli pleśni (rodzaj Penicillium, Aspergillus)

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja pseudotkanki w przekroju poprzecznym sporyszu (na bocznym mikroskopie)

Wykonanie rysunku pseudoparenchymy z warstwy obwodowej i plektenchymy z części rdzeniowej - notatka

  • Obserwacja morfologiczna wybranych podstawczaków

Wykonanie rysunku owocnika muchomora sromotnikowego

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę  biologiczną grzybów w środowisku
  • potrafi rozróżnić poszczególne rodzaje grzybów pleśniowych  i prawidłowo je nazwać
  • potrafi przyporządkować dane formy strzępek do odpowiednich taksonów
  • potrafi wyjaśnić szkodliwą rolę toksyn grzybów pleśniowych
  • rozumie znaczenie diagnostyczne skażeń grzybowych surowców i preparatów spożywczych, leczniczych i kosmetycznych
  • zna przykłady przemysłowego wykorzystania gatunków grzybów
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie sporyszu
  • wie, w jaki sposób odróżnić omawiane gatunki grzybów wielkoowocnikowych

 

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym

ĆWICZENIE 3. MATERIAŁY ZAPASOWE W KOMÓRKACH ROŚLINNYCH

Materiał:

SKROBIA

Solani amylum  –  skrobia ziemniaka

            Solanum tuberosum L. –  ziemniak, psianka ziemniak

Solanaceae – psiankowate

Tritici amylum  –  skrobia pszenicy

            Triticum aestivum L. –  pszenica zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate (dawniej Gramineae – trawy)

Maydis amylum  –  skrobia kukurydzy

            Zea mays L.  –  kukurydza zwyczajna

Poaceae – wiechlinowate

Oryzae amylum  –  skrobia ryżu

            Oryza sativa L.  -  ryż siewny

Poaceae – wiechlinowate

INULINA

Taraxaci radix – korzeń mniszka

Taraxacum officinale Web. – mniszek lekarski

Asteraceae – astrowate (dawniej Compositae – złożone)

ŚLUZ

Lini semen – nasienie lnu

            Linum usitatissimum L. – len zwyczajny

                           Linaceae – lnowate

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

            Plantago ovata Forssk. – babka jajowata

                        Plantaginaceae – babkowate

Althaeae radix – korzeń prawoślazu

            Althaea officinalis L. – prawoślaz lekarski

                        Malvaceae – ślazowate

 

HEMICELULOZA

Strychni semen – nasienie kulczyby

            Strychnos nux vomica L. – kulczyba wronie oko

                        Loganiaceae – połatowate

TŁUSZCZE, BIAŁKA

Ricini semen – nasienie rącznika

            Ricinus communis L. – rącznik pospolity

                        Euphorbiaceae – wilczomleczowate

Tritici caryopsis – ziarniak pszenicy

Triticum aestivum L. – pszenica zwyczajna

                        Poaceae – wiechlinowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Polisacharydy występujące u roślin (celuloza, skrobia, inulina itp.), ich budowa chemiczna, właściwości i funkcje. Funkcja, synteza, lokalizacja i występowanie skrobi. Morfologia ziaren skrobi – złożoność, uwarstwienie, wielkość, kształt. Znaczenie skrobi dla człowieka. Zastosowanie skrobi w farmacji. Skrobie farmakopealne. Śluzy pochodzenia roślinnego – skład chemiczny, występowanie i funkcja, właściwości, zastosowanie przez człowieka. Ziarna aleuronowe – budowa, funkcja, lokalizacja, występowanie. Wykrywanie węglowodanów, białek i tłuszczów – charakterystyczne reakcje.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Przygotowanie preparatów i obserwacja mikroskopowa skrobi farmakopealnych

Wykonanie rysunków szczegółowych

  • Reakcja mikrochemiczna skrobi ziemniaczanej z roztworem jodu w jodku potasu

Obserwacja mikroskopowa i sporządzenie notatki

  • Obserwacja sferokryształów inuliny w przekroju przez korzeń mniszka lekarskiego

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja warstwy aleuronowej w przekroju przez ziarniak pszenicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja złożonych ziaren aleuronowych i kropel tłuszczu w nasieniu rącznika

Przygotowanie preparatu z bielma nasienia rącznika

Wykonanie rysunku szczegółowego

 

  • Obserwacja preparatu na bocznych mikroskopach – komórki śluzowe w przekroju przez korzeń prawoślazu wybarwione błękitem alcjańskim

Obserwacja i sporządzenie notatki

  • Obserwacja właściwości śluzu na przykładzie pęcznienia nasion lnu i babki jajowatej pod wpływem wody

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • potrafi omówić poznane na ćwiczeniach polisacharydy pochodzenia roślinnego (celuloza, skrobia, inulina, śluzy, hemiceluloza), pełnione przez nie funkcje, ich budowę chemiczną oraz właściwości i wynikające z tego znaczenie dla człowieka, szczególnie zastosowanie w farmacji
  • zna skrobie farmakopealne oraz potrafi je rozróżnić  w oparciu o obserwację mikroskopową
  • wie, w jakiej postaci występują materiały zapasowe w komórkach roślinnych (skrobia, inulina, tłuszcze, białka i sole mineralne) oraz gdzie są zlokalizowane
  • potrafi wyjaśnić rolę pełnioną przez ziarna aleuronowe i opisać ich budowę
  • zna charakterystyczne reakcje służące do wykrywania węglowodanów, tłuszczów i białek oraz rozumie ich znaczenie praktyczne
  • potrafi wymienić surowce farmaceutyczne stanowiące najpopularniejsze źródła poznanych materiałów zapasowych i zna ich zastosowanie
  • umie wyjaśnić różnice między właściwościami skrobi i celulozy wynikające z budowy chemicznej

 


Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym


ĆWICZENIE 2. ZWIĄZKI MINERALNE

Materiał:

Convallariae herba  – ziele konwalii (okwiat)          

Convallaria maialis L. – konwalia majowa

                        Rodzina: Convallariaceae – konwaliowate (dawniej Liliaceae – liliowate)

Rhei radix  – korzeń rzewienia          

Rheum palmatum L. – rzewień palczasty

                        Rodzina: Polygonaceae – rdestowate

Saponariae radix  – korzeń mydlnicy

Saponaria officinalis L. – mydlnica lekarska

                        Rodzina: Caryophyllaceae – goździkowate

Belladonnae radix  – korzeń pokrzyku         

Atropa belladonna L. – pokrzyk wilcza jagoda

                        Rodzina: Solanaceae – psiankowate

KRZEMIONKA

Equiseti herba – ziele skrzypu

            Equisetum arvense L. – skrzyp polny

                                   Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate

WĘGLAN WAPNIA

Liść figowca

Ficus elastica Roxb. – figowiec sprężysty

                           Rodzina: Moraceae – morwowate

Urticae folium – liść pokrzywy

Urtica dioica L. – pokrzywa zwyczajna

                        Rodzina: Urticaceae – pokrzywowate

 

Zagadnienia do przygotowania:

Pojęcie wydalin. Pojęcie idioblastu. Rola szczawianu wapnia w fizjologii komórek roślinnych. Formy krystaliczne szczawianu wapnia: jedyńce, druzy, rafidy, piasek krystaliczny, styloidy i inne. Znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia. Węglan wapnia i krzemionka w komórkach roślinnych – postać, lokalizacja i znaczenie. Identyfikacja substancji mineralnych występujących w komórkach roślinnych – charakterystyczne reakcje. Pojęcie i budowa cystolitu.

Wykonanie ćwiczenia:

  • Obserwacja druzów szczawianu wapnia w korzeniu rzewienia lub korzeniu mydlnicy

Wykonanie rysunku szczegółowego

  • Obserwacja rafidów szczawianu wapnia w okwiecie konwalii

Wykonanie rysunku schematycznego przedstawiającego lokalizację kryształów

Wykonanie rysunku szczegółowego rafidów

  • Obserwacja piasku krystalicznego w korzeniu pokrzyku

Wykonanie rysunku szczegółowego idioblastu z uwzględnieniem komórek otaczających

  • Obserwacja listewek wysyconych krzemionką na powierzchni komórek przyszparkowych w skórce łodygi skrzypu

Wykonanie rysunku szczegółowego aparatu szparkowego i komórek otaczających

  • Obserwacja preparatów na bocznych mikroskopach – cystolitów w przekrojach poprzecznych przez liść figowca i liść pokrzywy

Wykonanie rysunków szczegółowych

Wiedza i umiejętności nabyte po wykonaniu ćwiczeń

Student:

  • zna rolę szczawianu wapnia i węglanu wapnia w fizjologii komórek roślinnych
  • potrafi rozróżnić poszczególne formy szczawianu wapnia w komórkach roślinnych i prawidłowo je nazwać
  • rozumie znaczenie diagnostyczne kryształów szczawianu wapnia i form węglanu wapnia
  • potrafi przyporządkować dane formy krystaliczne do poszczególnych preparatów
  • potrafi wyjaśnić rolę krzemionki w komórkach roślinnych
  • zna działanie biologiczne i zastosowanie krzemionki
  • wie, w jaki sposób wykryć i odróżnić omawiane związki mineralne

 

 


 

Zajęcia organizacyjne

Składniki komórkowe o znaczeniu diagnostycznym – szczawian wapnia


ĆWICZENIE 1. ZWIĄZKI MINERALNE       

Sprawy organizacyjne dotyczące ćwiczeń.

Sposoby przygotowywania preparatów.

Posługiwanie się mikroskopem oraz dokumentacja obserwacji.

 

Materiał:

Cepae bulbus – cebula (łuski okrywające)

       Allium cepa L. – cebula

                      Rodzina: Alliaceae – czosnkowate (dawniej Liliaceae – liliowate)